Γλώσσα Ε΄ Δημοτικού - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)

εικόνα

εικόνα

Ο άνθρωπος στο διάστημα

Εκδήλωση ανακήρυξης κοσμοναύτη

Θ. ΓΙΟΥΡΤΣΙΧΙΝ επίτιμου δημότη Εχεδώρου

εικόναΣτην ομιλία του ο δήμαρχος Εχεδώρου Θεσσαλονίκης κ. Γεώργιος Αρβανιτίδης τόνισε:

Κυρίες και κύριοι,

Με μεγάλη τιμή και υπερηφάνεια υποδεχόμαστε σήμερα στην πατρίδα του τον πρώτο ελληνικής καταγωγής αστροναύτη, τον Θεόδωρο Γιουρτσίχιν.

Μεγάλωσε με ένα και μόνο όνειρο, να μοιάσει στον ήρωά του, τον κοσμοναύτη Γιούρι Γκαγκάριν. Από τα πρώτα σχολικά χρόνια είχε αποφασίσει ποιο δρόμο θα ακολουθούσε στη ζωή του. «Εγώ θα γίνω αστροναύτης» έλεγε στους δασκάλους του.

Ο Θόδωρος, όπως τον αποκαλούν οι δικοί του άνθρωποι, τελικά τα κατάφερε. Πέρασε μερόνυχτα μελετώντας μαθηματικά και φυσική. Όσο δύσκολα και αν ήταν τα παιδικά χρόνια, ο στόχος, το όνειρο όλο και πλησίαζε περισσότερο.

Πήρε το πτυχίο του μηχανολόγου μηχανικού με ειδίκευση στα διαστημόπλοια. Δούλεψε στο Κέντρο Ελέγχου Διαστημικών Αποστολών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και επιτέλους όλοι του οι κόποι ανταμείφθηκαν όταν το 1994 επιλέχθηκε να συμμετάσχει σε κοινό αμερικανορωσικό διαστημικό πρόγραμμα.

Μετακόμισε με όλη του την οικογένεια στην Αμερική και τον Οκτώβριο του 2002 έμελλε να γίνει ο πρώτος Έλληνας κοσμοναύτης, με την αποστολή του διαστημικού λεωφορείου «Ατλαντίς».

Κυρίες και κύριοι,    

Ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν δοξάζει στα πέρατα της γης την πατρίδα Ελλάδα και τον ελληνισμό του Πόντου. Είναι υπερήφανος που είναι Έλληνας και εμείς ακόμη πιο υπερήφανοι που είμαστε συμπατριώτες του.

Σήμερα ο δήμος Εχεδώρου τιμά έναν δικό του άνθρωπο.

Θεόδωρε Γιουρτσίχιν, σου παραδίδουμε το κλειδί της πόλης και το κλειδί της καρδιάς μας.

Φιοντόρ Γιουρτσίχιν [πηγή: Βικιπαίδεια] «Τέταρτο ταξίδι στο διάστημα για τον ελληνικής καταγωγής Ρώσο κοσμοναύτη Θεόδωρο Γιουρτσίχιν – Γραμματικόπουλο»

εικόνα1. Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις:

  • Ποιος διοργανώνει αυτή την εκδήλωση;
  • Ποιο ήταν το όνειρο του Θεόδωρου Γιουρτσίχιν;
  • Πώς κατάφερε να το πραγματοποιήσει;
  • Πώς καταλαβαίνετε τη φράση «σου παραδίδουμε το κλειδί της πόλης και το κλειδί της καρδιάς μας»;

εικόνα2. Με βάση τις πληροφορίες του κειμένου και άλλες που μπορείτε να βρείτε στο διαδίκτυο, γράψτε στο τετράδιό σας ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα του πρώτου ελληνικής καταγωγής κοσμοναύτη.

Βιογραφικό σημείωμα

Δείτε ενότητα 9, Βιβλία – βιβλιοθήκες

εικόνα3. Αναλύστε το σύνθετο ρήμα στα συνθετικά του και σχηματίστε το ουσιαστικό που παράγεται:

Σύνθετο ρήμαΑνάλυση στα συνθετικάΟυσιαστικό που παράγεται
υποδέχομαιυπό + δέχομαιυποδοχή
εξειδικεύω  
ανταμείβω  
συμμετέχω  
αποστέλλω  
μετακομίζω  
παραδίδω  

εικόνα4. Μέσα στο κείμενο υπάρχουν οι ρηματικές φράσεις:

...υποδεχόμαστε σήμερα στην πατρίδα του τον πρώτο αστροναύτη…

…όλοι του οι κόποι ανταμείφθηκαν

…να συμμετάσχει σε κοινό αμερικανορωσικό διαστημικό πρόγραμμα…

Μετακόμισε με όλη του την οικογένεια…

…σου παραδίδουμε το κλειδί της πόλης…

  • Μετατρέψτε τις ρηματικές φράσεις σε ονοματικές, φτιάχνοντας τίτλους για άρθρο εφημερίδας ή για δελτίο ειδήσεων στην τηλεόραση:

1 …υποδεχόμαστε σήμερα στην πατρίδα του, τον πρώτο αστροναύτη…

Η υποδοχή του πρώτου αστροναύτη στην πατρίδα του.

2 …όλοι του οι κόποι ανταμείφθηκαν

__________________________________________________________________________

3 …να συμμετάσχει σε κοινό αμερικανορωσικό διαστημικό πρόγραμμα…

__________________________________________________________________________

4 …Μετακόμισε με όλη του την οικογένεια…

__________________________________________________________________________

5 …σου παραδίδουμε το κλειδί της πόλης…

__________________________________________________________________________

εικόνα

Προσέξτε τη διαφορά:

  • Χρησιμοποιούμε συχνά μια λέξη μαζί με μια άλλη, π.χ. το επίθετο διαστημικός το χρησιμοποιούμε με τις λέξεις αποστολή, πρόγραμμα, σταθμός, λεωφορείο, το ουσιαστικό κλειδί το χρησιμοποιούμε με τις λέξεις πόλη (το κλειδί της πόλης), επιτυχία (το κλειδί της επιτυχίας) – τότε λέμε ότι έχουμε σύμφραση, δηλαδή μια φράση από δύο λέξεις που η καθεμία κρατάει τη σημασία της αλλά βρίσκονται συχνά μαζί.
  • Χρησιμοποιούμε μια λέξη μόνο μαζί με μια άλλη, π.χ. το ουσιαστικό τα πέρατα μαζί με τη λέξη γη ή κόσμος (τα πέρατα της γης, τα πέρατα του κόσμου) – τότε λέμε ότι έχουμε έκφραση, δηλαδή το νόημά της βγαίνει και από τις δύο λέξεις μαζί.

εικόνα5. Βρείτε συμφράσεις και εκφράσεις με λέξεις του κειμένου και άλλες δικές σας, π.χ. χρόνια: (σύμφραση) παιδικά χρόνια, (έκφραση) χρόνια και ζαμάνια.

Τί βλέπουμε στο διάστημα

λεζάντα εικόνας βιβλίουΥπάρχει ένας παλιός μύθος ότι το Σινικό Τείχος στην Κίνα είναι το μοναδικό ανθρώπινο κατασκεύασμα που μπορεί κανείς να δει από το διάστημα. Στην πραγματικότητα, πολλές ανθρώπινες κατασκευές φαίνονται από περίγεια τροχιά.

Οι αστροναύτες σε περίγεια τροχιά στο διαστημικό λεωφορείο μπορούν να δουν λεωφόρους, αεροδρόμια, φράγματα, ακόμα και μεγάλα οχήματα, από ύψος γύρω στα 217 χιλιόμετρα.

Οι πόλεις ξεχωρίζουν καθαρά, και αυτό ισχύει ακόμα και για την ανώτερη τροχιά του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, ο οποίος περιφέρεται γύρω από τον πλανήτη σε ύψος 400 χιλιομέτρων.

www.sfr.teiath.gr

«Μπορείς να δεις πάρα πολλά πράγματα από το διάστημα» λέει ο αστροναύτης Εντ Λου, ο επιστήμονας της Αποστολής Επτά πάνω στον σταθμό. «Μπορείς να δεις τις πυραμίδες, ειδικά με ένα ζευγάρι κιάλια. Είναι λίγο δύσκολο να τις διακρίνεις με γυμνό μάτι».

λεζάντα εικόνας βιβλίου

λεζάντα εικόνας βιβλίου

Εικόνα 3. Οι πυραμίδες της Αιγύπτου. Δεξιά βλέπουμε
την πόλη του Καΐρου (www.astronomy.gr)

Οι πυραμίδες των Αιγυπτίων έχουν φωτογραφηθεί πολλές φορές από το διάστημα με συνηθισμένες ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές και φακούς υψηλής μεγέθυνσης. Η μεγαλύτερη πυραμίδα, αυτή της Γκίζας, στα περίχωρα του Καΐρου, έχει μήκος πλευράς 227 μέτρα και ύψος 137 μέτρα. 

Όταν ένας φίλος του διαστήματος ρώτησε το Λου τι άλλο μπορεί να δει κάποιος, εκείνος απάντησε: «Με κιάλια μπορείς να δεις απίστευτα πράγματα. Μπορείς να δεις δρόμους. Μπορείς να δεις λιμάνια. Μπορείς ακόμα να δεις και πλοία, μεγάλα δεξαμενόπλοια στον ωκεανό».

Υπάρχουν και μερικές εκπλήξεις.

«Μπορείς να δεις τα ίχνη που αφήνουν οι κινητήρες των αεροπλάνων, κάποτε βλέπεις και την αντανάκλαση από το ίδιο το αεροσκάφος» λέει ο Λου. «Και μερικές φορές βλέπεις άλλους δορυφόρους να περνάνε. Είναι πολύ ωραίο θέαμα».

Πλανητάριο Θεσσαλονίκης

Χάρτες της Google ESA – Space to relax /our colourful planet (βίντεο) [πηγή: European Space Agency]

εικόνα1. Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις:

  • Σε ποιο ύψος είναι η τροχιά του διαστημικού λεωφορείου;
  • Σε ποιο ύψος είναι η τροχιά του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού;
  • Τι μπορούν να δουν οι αστροναύτες από το διάστημα;
  • Αν ήσασταν εσείς στη θέση τους και είχατε μια φωτογραφική μηχανή με πολύ ισχυρούς φακούς, τι θα φωτογραφίζατε;

εικόνα2. Φανταστείτε πως βρίσκεστε στον Διαστημικό Σταθμό και έχετε το πιο ισχυρό τηλεσκόπιο στα χέρια σας. Γράψτε στο τετράδιό σας ένα σύντομο κείμενο όπου θα περιγράφετε τι θα θέλατε να δείτε από εκεί ψηλά και γιατί.

εικόνα

Πότε δε χρησιμοποιούμε το άρθρο;

Μερικές φορές αυτός που μιλάει δε βάζει άρθρο στο αντικείμενο του ρήματος γιατί δε θέλει να μιλήσει για κάτι συγκεκριμένο αλλά απλώς να αναφέρει το είδος του. Έτσι, από το διάστημα:

Μπορείς να δεις τις πυραμίδες, μπορείς να δεις το Σινικό Τείχος.

  • Σε αυτή την πρόταση ο αστροναύτης χρησιμοποιεί άρθρα μαζί με τα ονόματα γιατί μιλάει για συγκεκριμένα αντικείμενα.

    Μπορείς να δεις δρόμους. Μπορείς να δεις λιμάνια. Μπορείς ακόμα να δεις και πλοία.

  • Στις παραπάνω προτάσεις δε θέλει να μιλήσει για συγκεκριμένους δρόμους, λιμάνια ή πλοία, αλλά θέλει να τονίσει ότι μπορείς να δεις πολλά διαφορετικά από αυτά. Έτσι, δε χρησιμοποιεί το άρθρο.

  • Με τον ίδιο τρόπο λέμε:

    Βρήκα ένα μολύβι. (π.χ. ένα μολύβι που ήταν στο πάτωμα) αλλά:
    Βρήκα μολύβι. (δηλ. δεν είχα μολύβι πριν)

  • Επίσης το άρθρο μπορεί να λείπει από το αντικείμενο του ρήματος όταν η πρόταση είναι αρνητική, ερωτηματική ή υποθετική.

    Δεν έχω σκύλο. Έχεις σκύλο; Αν είχα σκύλο, θα τον φρόντιζα πολύ.

  • Τέλος, υπάρχουν και φράσεις με τα ρήματα έχω και κάνω όπου συνήθως το άρθρο απουσιάζει: έχω διάβασμα, έχει σημασία, έχω προπόνηση, κάνω μάθημα, κάνει ζέστη, κάνω γερμανικά

εικόνα3. Συζητήστε τη διαφορά ανάμεσα στα ζευγάρια των προτάσεων:

α) Φέρε οδοντογλυφίδες από την κουζίνα.

   Φέρε τις οδοντογλυφίδες που είναι στο ντουλάπι.

β) Βρήκατε την μπάλα σας;

   Έφερες μπάλα για να παίξουμε;

γ) Σήμερα κάνει ζέστη.

   Τη ζέστη που έκανε πέρσι το καλοκαίρι δε θα την ξεχάσω!

εικόνα

Ένα συνηθισμένο λάθος…

Ακούγεται συχνά και μερικές φορές γράφεται μεγένθυνση και μεγένθυση αντί του σωστού μεγέθυνση. Για να αποφεύγουμε το λάθος, πρέπει να θυμόμαστε ότι η λέξη παράγεται από το ρήμα μεγεθύνω, που, όπως και η λέξη μέγεθος, δεν έχει - ν - .

Έτσι, έχουμε:

(μέγεθος) μεγεθύνω > μεγέθυνση, μεγεθυντικός
(βάρος) επιβαρύνω > επιβάρυνση, επιβαρυντικός
(θάρρος) ενθαρρύνω > ενθάρρυνση, αποθαρρύνω, αποθάρρυνση
(μήκος) επιμηκύνω > επιμήκυνση
(οξύς) οξύνω > όξυνση
(ευθύς) διευθύνω > διεύθυνση, διευθυντής

 

Παράλληλη αναζήτηση στα Σώματα Κειμένων της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα Εκπαιδευτικός Θησαυρός Ελληνικών Κειμένων Αναζήτηση στον Εθνικό Θησαυρό Ελληνικής Γλώσσας

εικόνα5. Συμπληρώστε τον πίνακα:

Ρηματική φράσηOνοματική φράση
επιβαρύνθηκε η θέση τουη επιβάρυνση της θέσης του
επιβαρύνω την υγεία μου 
ενθαρρύνει τους συνεργάτες του 
ενθαρρύνω τον συμπαίκτη μου 
επιμηκύνει την παραμονή του στο διάστημα 
οξύνθηκαν οι σχέσεις των δύο χωρών 
διευθύνει το κέντρο ερευνών 

εικόναΑς θυμηθούμε την ενεργητική και την παθητική σύνταξη των προτάσεων:

ενεργητική

υποκείμενορήμα σε ενεργητική φωνήαντικείμενο

Ένας φίλος του διαστήματος

ρώτησε

το Λου.
crossarrows
Ο Λουρωτήθηκεαπό έναν φίλο του διαστήματος
υποκείμενορήμα σε παθητική φωνήαπό ποιον

εικόνα6. Μετατρέψτε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική, και το αντίστροφο. Υπογραμμίστε πρώτα αυτά που πρέπει να αλλάξουν και μετά κάντε τις μετατροπές όπως στο παράδειγμα:

Οι πυραμίδες των Αιγυπτίων έχουν φωτογραφηθεί πολλές φορές από τους αστροναύτες.

_____________________________________________________________________________________________

Ο ερευνητής ενθαρρύνθηκε από όλους να συνεχίσει.

_____________________________________________________________________________________________

Ο Λου διευθύνει τα πειράματα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

_____________________________________________________________________________________________

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα

Ο Πότης Ράτος ζούσε στα 1880 μαζί με τη γυναίκα του και τα παιδιά του κάπου στην Ελλάδα. Λαχταρούσε να κάνει ένα ταξίδι στον χρόνο. Όχι στο παρελθόν, αλλά στο μέλλον. Και μάλιστα στο πολύ μακρινό. Μαζί με τον γιο του Σταύρο, τους φίλους και συμμαθητές του γιου του Bασιλική και Μιχάλη και τον Γάλλο συγγραφέα Ιούλιο Bερν αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν ένα ταξίδι στο διάστημα με τη βοήθεια του παράξενου φίλου τους, του Σοφούλη του Ψαλιδούλη, που πραγματοποιούσε στη στιγμή κάθε τους επιθυμία.

εικόνα

Μετά από μια μεγάλη περιήγηση, το διαστημόπλοιο τυλίχτηκε σ' ένα γαλάζιο σύννεφο και μαζί με τους χρονοταξιδιώτες βρέθηκε σε χρόνο ρεκόρ από τη Σελήνη στον πλανήτη Άρη. Όμως αυτή τη φορά είχαν και παρέα. Στα μέλη προστέθηκε ο Μάρσμαν. Αυτός δεν ήταν καθόλου άγριος ούτε τρομακτικός. Μάλλον ήταν πολύ αστείος.

«Δε νομίζετε ότι είναι ώρα να εξερευνήσουμε τον νέο μας πλανήτη, τον Άρη; Υπάρχουν τόσα πράγματα που η ανθρωπότητα θα ήθελε να γνωρίσει γι' αυτόν!» είπε ο Πότης Ράτος, που τον είχε κυριεύσει μια περίεργη ανυπομονησία να βγει έξω και να αιωρηθεί ή να περπατήσει στο κοκκινωπό έδαφος.

«Εξάλλου τώρα έχουμε και τον Μάρσμαν μαζί μας. Θα μας φανεί χρήσιμος, γιατί όλο και κάτι θα ξέρει για τον πλανήτη, αφού κατοικεί στον Άρη» απάντησε αμέσως η Bασιλική.

Μετά από λίγο το διαστημόπλοιο «ΦΟΥΨΑ» κάθισε μαλακά στο κοκκινωπό έδαφος του Άρη. Η πόρτα κάτω από την κοιλιά του σκάφους άνοιξε και μια αυτόματη ατσάλινη σκάλα έκανε την εμφάνισή της. Απ' αυτήν κατέβηκαν οι πέντε φίλοι μας. Άρχισαν να περπατούν με μικρά αργά βήματα. Ακολουθούσαν τον Μάρσμαν, που έπαιζε τον ρόλο του ξεναγού.

Σε λίγο βρέθηκαν σε μια απέραντη κοιλάδα, μακριά από το σκάφος. Ήταν τελείως έρημη και στο βάθος διακρίνονταν κάτι περίεργοι στρογγυλοί βράχοι, με πολλές ανάγλυφες πτυχές ανάμεσά τους. Είχαν χρώμα βαθύ καστανό, που, καθώς το χτυπούσε το φως του ήλιου, έπαιρνε κοκκινωπές αποχρώσεις. Λευκοί καπνοί αναβλύζανε από κάτι άλλους χαμηλούς λόφους, ενώ το έδαφος έπαιρνε μια πρασινωπή χροιά.

Πουθενά δεν υπήρχε νερό ούτε κάποιο άλλο είδος βλάστησης. Οι ερωτήσεις έπεφταν βροχή στον Αρειανό. Αλλά για να δούμε μια ερώτηση που έκανε ο Ιούλιος Βερν.

«Δε βλέπω να υπάρχει πουθενά νερό. Ή μήπως υπάρχει κάπου και δεν το βλέπουμε;» «Για κοιτάξτε εδώ μέσα, κύριε Βερν» είπε ο Μάρσμαν, και αμέσως η κοιλιά του μετατράπηκε σε έγχρωμη οθόνη. «Ο Άρης έχει κι αυτός δύο πόλους, οι οποίοι καλύπτονται με χιόνια και έχουν πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Προς το παρόν δεν υπάρχει νερό. Όταν όμως σε περίπου πεντακόσια χρόνια από σήμερα η ατμόσφαιρα αραιώσει πάρα πολύ από διάφορους επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως η μόλυνση του περιβάλλοντος, τότε οι αχτίδες του ήλιου θα βρουν πέρασμα και θα θερμάνουν υπερβολικά τον Άρη. Κάτι τέτοιο έχει αρχίσει να συμβαίνει στη Γη τον εικοστό πρώτο αιώνα, αλλά ευτυχώς δεν έχει πάρει ακόμα διαστάσεις. Αιτία γι' αυτό το φαινόμενο, που ονομάζεται "φαινόμενο του θερμοκηπίου", είναι η τρύπα στο όζον της ατμόσφαιρας, που όλο μεγαλώνει. Με τις διάφορες καταστροφές που έχει κάνει ο άνθρωπος στο περιβάλλον, η ατμόσφαιρα της Γης βλάπτεται ανεπανόρθωτα. Όλοι οι πάγοι θα λιώσουν και θα μετατραπούν σε λίμνες, ποτάμια και βροχή. Αυτό όσο κακό φαντάζει για τη Γη, που θα πνιγεί με τα τόσα νερά, τόσο καλό θα είναι για τον Άρη. Έτσι, θα μπορούν οι κάτοικοι του Άρη να εκμεταλλευτούν τις ενεργειακές πηγές του πλανήτη».

Όταν ο Αρειανός έλεγε αυτά τα λόγια, μεγάλοι και παιδιά κοίταζαν με το στόμα ορθάνοιχτο την εικόνα του πλανήτη Άρη μέσα στην οθόνη, καθώς μετατρεπόταν σε πλανήτη που έμοιαζε όλο και περισσότερο με τη Γη.

Ρένα Πετροπούλου, Ο Σοφούλης ο Ψαλιδούλης και η απόδραση στο διάστημα, Eμπειρία Eκδοτική, Aθήνα, 2003

εικόνα1. Οι παρακάτω προτάσεις είναι ανακατεμένες και μας περιγράφουν πώς έγιναν τα γεγονότα σ' αυτή την παράξενη απόδραση στο διάστημα. Βάλτε στις παρενθέσεις τους αριθμούς για να δείξετε τη σειρά των γεγονότων και μετά διαβάστε το δυνατά στην τάξη:

( ) Το διαστημόπλοιο, τυλιγμένο σε ένα γαλάζιο σύννεφο, βρέθηκε στη στιγμή από τη Σελήνη στον Άρη. Εκεί, στη συντροφιά τους προστέθηκε και ο Μάρσμαν, ένας κάτοικος του Άρη, που θα ήταν και ο ξεναγός τους.

( ) Ο Πότης Ράτος, που λαχταρούσε ένα ταξίδι στο μακρινό μέλλον παρέα με τον γιο του, τους φίλους του και τον γνωστό συγγραφέα Ιούλιο Βερν αποφασίζουν να πραγματοποιήσουν το ταξίδι τους στο διάστημα. Βοηθός τους είναι ο παράξενος φίλος Σοφούλης ο Ψαλιδούλης.

( ) Πουθενά δεν υπήρχε νερό και βλάστηση, και τότε ο Βερν ρώτησε μήπως υπάρχει κάπου και δεν το βλέπουν.

( ) Μόλις άνοιξε η πόρτα του διαστημόπλοιου, οι φίλοι μας κατέβηκαν και άρχισαν να περπατούν με αργά βήματα. Είδαν μπροστά τους να απλώνεται μια απέραντη και έρημη κοιλάδα και στο βάθος διακρίνονταν στρογγυλοί βράχοι με ανάγλυφες πτυχές ανάμεσά τους.

( ) Όταν ο Μάρσμαν εξηγούσε αυτά, οι φίλοι μας έβλεπαν μέσα στην οθόνη τον Άρη να μετατρέπεται σε πλανήτη που έμοιαζε αρκετά με τη Γη.

( ) Ο Μάρσμαν είπε στον Βερν ότι και ο Άρης έχει δύο πόλους όπως η Γη, που καλύπτονται με χιόνια και πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει νερό. Σε πεντακόσια χρόνια από τώρα η ατμόσφαιρα θα αραιώσει πολύ από διάφορους παράγοντες, όπως η μόλυνση του περιβάλλοντος, και τότε οι αχτίδες του ήλιου θα βρουν πέρασμα και θα θερμάνουν τον Άρη. Τότε οι κάτοικοι του πλανήτη θα μπορούν να εκμεταλλευτούν τις ενεργειακές πηγές του.

Λογισμικό Γλώσσας Ε΄- Στ΄ Δημοτικού (επιλέξτε τη διαδρομή: Περιβάλλον και τοπίο > Η Ακακία και η Γλυσίνια, για να βάλετε τις προτάσεις στη σωστή σειρά) [πηγή: Κόμβος Τεχνικής Στήριξης Πληροφοριακών Συστημάτων Σχολικών Μονάδων]

εικόναεικόνα2. Διαβάστε περισσότερα για τον πλανήτη Άρη από βιβλία, εγκυκλοπαίδειες και το διαδίκτυο και, αφού παρατηρήσετε καλά την παρακάτω φωτογραφία του πλανήτη Άρη, απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις:

  • Πού βρίσκεται;
  • Τι ξέρουμε γι' αυτόν;
  • Πώς είναι το έδαφός του;
  • Ποια είναι τα ανεξερεύνητα μυστικά του;
  • Ποιες σκέψεις και ποια συναισθήματα δημιουργεί η επαφή μας με αυτό τον πλανήτη;
  • Ποια σημεία της περιγραφής του πλανήτη στο κείμενο ανταποκρίνονται σε αυτά που διαβάσατε και ποια ανήκουν στη σφαίρα του φανταστικού;
  • Άρης (πλανήτης) [Βικιπαίδεια]   Χάρτες της Google  Fly through a canyon on Mars! (βίντεο) [πηγή: European Space Agency]

εικόνα

εικόνα

Eνεργητική και παθητική σύνταξη

Δείτε ενότητα 13, Κατασκευές

εικόνα3. Μετατρέψτε τις παρακάτω προτάσεις του κειμένου από ενεργητική σύνταξη σε παθητική, και αντίστροφα:

Ο Πότης Ράτος με τους φίλους τους αποφάσισαν ένα ταξίδι στο μακρινό μέλλον.

________________________________________________________________________________________________

Κάτι περίεργοι στρογγυλοί βράχοι με ανάγλυφες πτυχές ανάμεσά τους διακρίνονταν από τους χρονοταξιδιώτες.

________________________________________________________________________________________________

Οι δύο πόλοι του Άρη καλύπτονται από χιόνια.

________________________________________________________________________________________________

Οι χρονοταξιδιώτες προσγείωσαν το διαστημόπλοιο «ΦΟΥΨΑ» στο κοκκινωπό έδαφος του Άρη.

________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________

Κάποτε οι αχτίδες του Ήλιου θα θερμάνουν τον πλανήτη Άρη.

________________________________________________________________________________________________

Τα νερά από το λιώσιμο των πάγων θα πνίξουν τη Γη.

________________________________________________________________________________________________

4. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις μετατρέποντας τις υπογραμμισμένες ονοματικές φράσεις σε ρηματικές (οι σύνδεσμοι μέσα στην παρένθεση θα σας βοηθήσουν). Θα χρειαστεί να κάνετε κι άλλες αλλαγές.

Οι άνθρωποι στέλνουν διαστημόπλοια για την εξερεύνηση του Άρη. (για να)
Οι άνθρωποι στέλνουν διαστημόπλοια για να εξερευνήσουν τον Άρη.
Οι επιστήμονες προβλέπουν μόλυνση του περιβάλλοντος τα επόμενα χρόνια. (ότι)

________________________________________________________________________________________________

Το λιώσιμο των πάγων θα προκαλέσει άνοδο της στάθμης του νερού των θαλασσών και των λιμνών. (όταν)

________________________________________________________________________________________________

Η εκμετάλλευση των ενεργειακών πηγών του πλανήτη θα έχει θετικά αποτελέσματα για τους κατοίκουςτης Γης. (αν)

________________________________________________________________________________________________

 

5. Ο Σοφούλης ο Ψαλιδούλης και οι φίλοι του περπατώντας στο έδαφος του πλανήτη Άρη παρατήρησαν τις παρακάτω επιγραφές. Μετατρέψτε τις ονοματικές φράσεις σε ρηματικές, και αντίστροφα.

  • Ανυπαρξία νερού.

    ________________________________________________________________________________________________

  • Προσοχή! Οι πόλοι καλύπτονται από χιόνια.

    ________________________________________________________________________________________________

  • Δεν υπάρχει αέρας.

    ________________________________________________________________________________________________

  • Όχι στη μόλυνση του περιβάλλοντος.

    ________________________________________________________________________________________________

6. Συλλαβίστε προσεκτικά τις παρακάτω λέξεις.

στρογγυλοίarrow_____________________________________________________________________________________

εκμεταλλευτούνarrow_________________________________________________________________________________

ενεργειακέςarrow_____________________________________________________________________________________

περιβάλλοντοςarrow___________________________________________________________________________________

κυριεύσειarrow_______________________________________________________________________________________

περίεργοιarrow______________________________________________________________________________________

αστείοςarrow_________________________________________________

κάποιοarrow_____________________________________________

εικόνα

Συλλαβισμός

Δείτε ενότητα 11, Παιχνίδια

Γραμματική, σελ. 44-46: συλλαβισμός

Ταξίδι στο διάστημα

Ένας νεαρός επιστήμονας, ο Μιχάλης, κατασκευάζει μια συσκευή η οποία προκαλεί το ενδιαφέρον εξωγήινων, που τον παίρνουν μαζί τους για να του δείξουν τα μυστικά του περίεργου πλανήτη από τον οποίο προέρχονται.

Όσο κι αν αυτό φαίνεται παράξενο, δεν αισθανόμουν πια ούτε φόβο ούτε αγωνία για την κατάσταση όπου βρισκόμουν. Ποια στιγμή απογειωθήκαμε δεν το 'νιωσα. Μόνο τη Σελήνη είδα ξαφνικά στην οθόνη μπροστά μου. Ο Άνον πάτησε κι άλλα κουμπιά. Μ' ένα απ' αυτά έπιασε κάποια αόρατα ραδιοκύματα που πλημμύρισαν την καμπίνα μας.

εικόνα

Ύστερα έχασα και τη Σελήνη, το μόνο νήμα που με κρατούσε δεμένο ακόμα με τη Γη. Το 'χασα και βρέθηκα χαμένος στο χάος. Όλοι πλέαμε στο κοσμικό χάος. Ο δίσκος μας κι εμείς. Ο Άνον δε μιλούσε. Ίσως με άφηνε να γεμίζω εντυπώσεις. Ίσως πάλι το ταξίδι να ήταν τόσο μακρύ, ώστε είχε καιρό για χρήσιμες κουβέντες. Αφέθηκα λοιπόν στη γαλήνη μας…

Ο Άνον πάτησε δυο κουμπιά κι οι πλαϊνοί αντικριστοί μεταλλικοί τοίχοι σηκώθηκαν. Το θέαμα με κάρφωσε στη θέση μου. Από τη μια μεριά του δίσκου όπου βρισκόταν ο Ήλιος ήταν μέρα ακόμα· από την άλλη βασίλευε νύχτα. Διαχωριστική γραμμή δεν υπήρχε. Το φως χανόταν μες στο σκοτάδι, σαν κάπου εκεί να συναντούσε το σούρουπο. Μπροστά και πάνω μας ο κατάμαυρος ουρανός, σπαρμένος με μυριάδες αστέρια, άλλα μεγαλύτερα και άλλα μικρότερα, σαν κεφαλάκια καρφίτσας, μα πολύ φωτεινά, με απαλές αποχρώσεις στο άσπρο, το γαλανό, το κίτρινο, το κοκκινωπό. Ο νυχτερινός ουρανός έμοιαζε τώρα μαύρος βελούδινος πελώριος θόλος που στην εσωτερική του επιφάνεια ήταν καρφωμένα τ' αστέρια. Άλλες στιγμές φάνταζε σαν ένα κλειστό ημισφαίριο με έντονο περίγραμμα. Ύστερα πρόσεξα πως τ' αστέρια δεν ήταν καρφωμένα στον ουρανό όπως φαίνονται από τη Γη, αλλά κρέμονταν μέσα στο χάος.

Ο Άνον άφησε από τα χέρια του κάποιο είδος μοχλού: «Δε χρειάζεται πια να κυβερνήσει κανείς το σκάφος μας. Η πορεία του ρυθμίζεται εντελώς αυτόματα. Εκείνη η χειρολαβή βάζει σε κίνηση το περισκόπιο. Κοίταξε, να η Γη σας! Έχει μείνει πίσω στ' αριστερά».   

Η θέα της μάνας Γης που έμοιαζε με φωτεινό γαλάζιο δίσκο με συγκλόνισε. Συνειδητοποίησα ότι ταξιδεύαμε σε μια απύθμενη άβυσσο κι ίσως να μην ξαναγύριζα πίσω ποτέ πια. Ο Άνον με επανέφερε στην πραγματικότητα. Άνοιξε ένα μεταλλικό συρτάρι και έβγαλε δύο πελώρια χάπια.

– Το πρωινό μας, όπως θα λέγατε και στη Γη.

Δήμητρα Παΐζη-Πρόκου, Λύδρα, το αστέρι της σιωπής, Aγροτικές Συνεταιριστικές Eκδόσεις, Aθήνα, 1987

Προσομοίωση προσγείωσης στη Σελήνη [πηγή: phet.colorado.edu] ESA kids (επίσημος δικτυακός τόπος)

εικόναεικόνα1. Η περιπέτεια που ζει ο ήρωάς μας μέσα από τον ιπτάμενο δίσκο μπορεί να είναι φανταστική, αλλά η περιγραφή του διαστημικού χώρου πολύ λίγο απέχει από την πραγματική εικόνα που αντικρίζουν οι αστροναύτες των διαστημικών σταθμών.
Όταν κάνουμε περιγραφή εξωτερικού χώρου, πρέπει να αναφέρουμε:

  • Tα γενικά χαρακτηριστικά του χώρου
  • Tα αντικείμενα που βλέπουμε, αρχίζοντας από τα πιο κοντινά και προχωρώντας στα πιο μακρινά
  • Tις πιο χαρακτηριστικές λεπτομέρειες
  • Tις ομοιότητες και τις διαφορές με ανάλογους χώρους που έχουμε δει
  • Tα συναισθήματα που μας προκαλεί η θέα του χώρου αυτού

Περιγράψτε μ' αυτό τον τρόπο το τοπίο που θα αντικρίζατε όταν το σκάφος σας θα προσεδαφιζόταν στη Σελήνη.

Πώς δίνουμε πληροφορίες για έναν τόπο που έχουμε επισκεφτεί [Γλώσσα Στ΄ Δημοτικού] Δομή περιγραφής τοπίου [πηγή: mikro-kosmos]

εικόνα2. Στις προτάσεις του κειμένου που είναι χρωματισμένες με μπλε χρώμα κυκλώστε τις ονοματικές φράσεις και υπογραμμίστε τις ρηματικές.

εικόνα3. Διαγράψτε τη λέξη που δεν ταιριάζει και κατόπιν συμπληρώστε κάθε ομάδα με τουλάχιστον δυο επίθετα που ταιριάζουν:

Μια γραμμή μπορεί να είναι διαχωριστική / αλμυρή / έντονη / καμπύλη.

__________________________________________________________________________________________

Η άβυσσος μπορεί να μοιάζει σκοτεινή / απύθμενη / τρομακτική / βελούδινη.

__________________________________________________________________________________________

Η πραγματικότητα μπορεί να είναι σκληρή / ωμή / βιαστική / εικονική.

__________________________________________________________________________________________

Τα ραδιοκύματα είναι αόρατα / ασθενή / υγρά / ισχυρά.

__________________________________________________________________________________________

Οι αποχρώσεις μπορεί να είναι απαλές / φωτεινές / ζωηρές / υλικές.

__________________________________________________________________________________________

Η αίσθηση μπορεί να είναι κιτρινωπή / παράξενη / συγκλονιστική / πρωτόγνωρη.

__________________________________________________________________________________________

Με τη βοήθεια του παραπάνω λεξιλογίου φτιάξτε απλές προτάσεις και προσπαθήστε να τις μεγαλώσετε χρησιμοποιώντας ονοματικές και ρηματικές φράσεις.

Π.χ. Ο ορίζοντας ήταν μια γραμμή.

Ο μακρινός ορίζοντας ήταν μια αχνή καμπύλη διαχωριστική γραμμή.

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

 

ΣΧΟΛΙΑ

περίγεια: γύρω από τη Γη

ενθαρρύνω: δίνω θάρρος σε κάποιον, εμψυχώνω

αποθαρρύνω: απογοητεύω κάποιον, αποκαρδιώνω

επιμηκύνω: μακραίνω κάτι

οξύνω: κάνω κάτι πιο οξύ, πιο αιχμηρό ή πιο έντονο

 

Μαθαίνω περισσότερα για τα ταξίδια στο διάστημα

Ακρόιντ Πίτερ, Ταξίδια στο χρόνο – απόδραση από τη γη, μετάφρ. Ε. Μαυρικάκη, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2004.

Αμίτσι Τζουλιάνο, Έρχονται οι διαστημάνθρωποι, μετάφρ. Α. Αγγελίδη, εκδ. Ψυχογιός, Αθήνα, 1993.

Ανδρουτσόπουλος Τάκης και μαθητές, Γη 2040 μ.Χ., εκδ. Ποταμός, Αθήνα, 1999.

Ασίμοφ Ισαάκ, Οι άγγελοι του διαστήματος, μετάφρ. Λ. Ψαραύτη, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 1992.

Γκράχαμ Ίαν, Το σύμπαν, 4 τόμοι, μετάφρ. Δ. Θεοδωρακάτος, εκδ. Ερευνητές, Αθήνα, 2000.

Εικονογραφημένο λεξικό για το σύμπαν, εκδ. Άλφα, Αθήνα, 1994.

Η εγκυκλοπαίδεια του πλανήτη Γη, εκδ. Άγκυρα, Αθήνα, 1999.

Beaumonton Émilie – Pimont Marie-Renée, Εικόνες από το διάστημα, μετάφρ. Ι. Παπαγεωργίου, εκδ. Modern Times,

Αθήνα, 1999.

Μυστήρια του διαστήματος, εκδ. Σαββάλα, Αθήνα, 2004.

Παρατήρηση των άστρων, εκδ. Σαββάλα, Αθήνα, 2004.

Πατεράκη Γιολάντα, Σεληνάνθρωποι στη Γη, εκδ. Μουστάκα, Αθήνα, 1984.

Πλανήτης Άρης, εκδ. Μοντέρνοι Καιροί, Αθήνα,2004.

Πόθος Μίνως, Ταξίδια πέρα από το διάστημα, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2003.

Ροντάρι Τζάννι, Ο πλανήτης Σειρήνα, μετάφρ. Δ. Κάσδαγλης, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 2001.

Σακελλαρίου Χάρης, Τρία παιδιά χαμένα στο διάστημα, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1982.

Σοτερό Φρανσουά, Ταξίδι στη Σελήνη, μετάφρ. Α. Φιλιππούσης, εκδ. Δαρδανός, Αθήνα, 1997

Τζώρτζογλου Νίτσα, Εδώ Σελήνη, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1988.

Το πλήρες βιβλίο για την Αστρονομία και το Διάστημα, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2000.

Το Σύμπαν, εκδ. Άμμος-Larousse, Αθήνα, 1994.