Έκφραση Έκθεση (Β΄ Λυκείου) - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα
Εικόνα

Βιογραφία, μυθιστορηματική βιογραφία

Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων Θησαυρός Λογοτεχνικών Όρων [πηγή: Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας] πύλη: Βιογραφίες


Εικόνα

Η πρόθεση του συγγραφέα στη σύνθεση μιας βιογραφίας ή αυτοβιογραφίας είναι έμμεσα διδακτική. Ο συγγραφέας δηλαδή, υποκινημένος από κάποιον θαυμασμό για ένα πρόσωπο ή για κάποιες πράξεις του, έχει την πρόθεση να αφήσει σε σύγχρονους και μεταγενέστερους αξιομνημόνευτο διδακτικό υλικό.

Εικόνα

Η βιογραφία του Καβάφη στην ιστοσελίδα του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού

 


Βιογραφία Κ. Π. Καβάφη [πηγή: Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού]

Διάβασε τη βιογραφία του Αλβέρτου Σβάιτσερ (βλ. Παράρτημα σ. 137)  και επισήμανε:

  1. την πρόθεση του συγγραφέα να διδάξει (έμμεσα ή άμεσα),
  2. το αξιομνημόνευτο διδακτικό υλικό της,
  3. το θαυμασμό του συγγραφέα προς τον βιογραφούμενο.

Ο αναγνώστης γοητεύεται από μια βιογραφία ή αυτοβιογραφία, γιατί: α) αποκρυπτογραφεί μια ανθρώπινη προσωπικότητα, β) αποκτά πραγματολογική γνώση μιας εποχής, διαπιστώνοντας τι έγινε τότε, γ) ικανοποιεί την περιέργειά του, δ) ανακαλύπτει γενικότερα τον άνθρωπο / το συνάνθρωπό του.

Εικόνα

Ποιους από αυτούς τους λόγους, που γοητεύουν τον αναγνώστη, διαπιστώνεις στην πιο πάνω βιογραφία του Α. Σβάιτσερ; Τι νομίζεις; είναι μόνο / απλώς γοητευτικό να ανακαλύπτεις το συνάνθρωπο σου;

Διάβασε τα παρακάτω ποιήματα και σχολίασε τον τρόπο με τον οποίο βιογραφείται η ηρωίδα τους σε καθένα από αυτά.

Εικόνα

1

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ

Στη μάνα μου

Το σπίτι
κοιτάζει τον δημόσιο δρόμο
και τη θάλασσα
με λογική τεσσάρων παραθύρων,
χαμογελώντας στερεότυπα
μ' ένα πλατύ πορτοκαλί
μπαλκόνι.
Σ' αυτό το μπαλκόνι
σ' αυτό το χαμόγελο
τ' απογεύματα, η μάνα μου
το δυσανάγνωστό της πρόσωπο
εκθέτει.

Ο χρόνος το συνέγραψε
χωρίς έξαρση
από τη νύχτα σε νύχτα
σε γλώσσα πόνου ρέουσα
γεμίζοντας
κατεβατά φθοράς.
Κι ούτε ένα λάθος γέλιου.

Κάθεται,
άκρη άκρη στην καρέκλα
να μην επιβαρύνει το απόγευμα
μ' όλο το βάρος της κατάκοιτης καρδιάς της,
ίσα ίσα να υπάρχει
σταματημένη μέσα στη ζωή της

από μιαν άπνοια τύχης,
ίσα ίσα για ν' αντέξει τώρα
της έκπληξης της το σπασμό:
«Υπάρχουν θάλασσες
καράβια νευρικά
που σπρώχουν λύσεις
στο ανεμπόδιστο;
Και άνεμοι που ξεριζώνουνε τα στάσιμα;
Κι αυτά τα εύληπτα που πίνει χρώματα,
το αλκοολικό απόγευμα
υπάρχουν;» Δεν το 'ξερε.
Δε το 'ξερε η ζωή της.

Τώρα
αποτολμά μια κίνηση παράξενη:
λίγο το σώμα ρίχνει εμπρός,
το ξαναφέρνει πίσω,
βαριά κωπηλασία μνήμης κάνει,
γιαλό γιαλό τα δάκρυα της.

Σιγά Σιγά
απόγευμα, πρόσωπο και μπαλκόνι
από το σούρουπο υποσκάπτονται.
Το σχήμα τους παραφρονεί.
Σε χώρο θάμπους κλείνονται
να μην μπορούν να μπουν τα μάτια μας.
Νυχτώνει.

Συκιά, καλοκαίρι 1961

Εικόνα (Κική Δημουλά,
από τη συλλογή “Επί τα ίχνη”)

2

Εικόνα

Εικόνα

“Ονόματα”

Ελίζα ήταν τ' όνομα της μόνο για λίγες εβδομάδες
τότε που ήταν μωρό.
Ελίζα, Λίλη. Σύντομα της το άλλαξαν σε Λιλ.

Κατόπιν, στο φούρνο που δούλευε, έγινε η δεσποινίς Στιούαρτ
και ύστερα "αγάπη μου" "λατρεία μου", μητέρα.

Στα τριάντα της που χήρεψε ξαναγύρισε στη δουλειά
ως κυρία Χαντ. Εντωμεταξύ η κόρη της μεγάλωσε,
παντρεύτηκε και γέννησε ένα παιδί.

Τώρα πια ήταν η γιαγιά.
"Όλοι με φωνάζουν γιαγιά" έλεγε στους πελάτες.
Και πράγματι έτσι τη φώναζαν οι φίλοι, οι καταστηματάρχες
της γειτονιάς και ο γιατρός της.

Στο θάλαμο γερόντων στο νοσοκομείο
συνήθιζαν να φωνάζουν τους ασθενείς με τα μικρά τους ονόματα.
Τους είπαμε: "Λιλ" ή "Γιαγιά".
Αλλά κανένα από αυτά τα ονόματα
δεν ήταν στο φάκελο της.
Κι έτσι σ 'αυτές τις τελευταίες μέρες της, της πίκρας και της ανημποριάς,
ξανάγινε για μια και τελευταία φορά η Ελίζα.

Εικόνα (Wendy Cope
στο “Serious Concerns”, Faber and Faber 1992)

Να διαβάσεις και να σχολιάσεις τις απόψεις για τη βιογραφία, που έχουν διατυπωθεί από τον Ρέι Μονκ, βιογράφο του διάσημου φιλοσόφου Λούντβιχ Βιτγκενστάιν:

[...] “Έχω την αίσθηση ότι το να καταλαβαίνει κανείς έναν άνθρωπο είναι σαν να καταλαβαίνει ένα μουσικό κομμάτι, μια ποιητική σύνθεση [...]

Από τη μια η βιογραφία προϋποθέτει ένα είδος ενόρασης, από την άλλη, ο βιογράφος πρέπει να διαθέτει κάποιες εκλεκτικές συγγένειες με τον βιογραφούμενο. Πολλές βιογραφίες αποτυγχάνουν είτε γιατί δεν υπάρχει αυτή η συγγένεια – που τη θεωρώ κινητήρια δύναμη της βιογραφικής προσπάθειας – είτε γιατί ο βιογράφος αδυνατεί να καταλάβει τη σκέψη του βιογραφούμενου και τον πολιτισμό μέσα στον οποίο αναπτύχτηκε και δημιούργησε [...]

Φυσικά, μία από τις κρυφές αρετές της βιογραφίας είναι να αφήνεις το βιογραφούμενο να μιλάει και να μην ενδίδεις στον πειρασμό να εξηγείς ή να ερμηνεύεις τα λεγόμενά του όταν δεν χρειάζεται. Άλλο είναι να αφηγείσαι ένα ανέκδοτο και άλλο να το εξηγείς. Αν το εξηγήσεις, η χάρη του χάνεται [...]

Πιστεύω ότι η εποχή μας χαρακτηρίζεται από έντονη αποπροσωποποίηση· ίσως, λοιπόν, το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού για τις βιογραφίες να φανερώνει την ανάγκη των ανθρώπων να ανακαλύψουν κάτι βαθύτερο στην ανθρώπινη ύπαρξη. Άλλο όμως βιογραφία και άλλο εισβολή στην ιδιωτική ζωή [...]

Η βιογραφία αποκαλύπτει, φανερώνεται, αλλά δεν ορίζεται. Γι' αυτό και είναι στη φύση της βιογραφίας να μην κατορθώνει ποτέ να συλλάβει το αντικείμενο της πλήρως”.

(από τον ημερήσιο Τύπο, 28-5-1999)

Εικόνα

Όπως είδαμε προηγουμένως, τύπος της βιογραφίας είναι και η μυθιστορηματική βιογραφία· σ' αυτήν οι συγγραφείς, χωρίς να προδίδουν την αλήθεια, διαπλέκουν διακριτικά, με δημιουργική φαντασία και αφηγηματική χάρη, πραγματικά και φανταστικά στοιχεία. Να διαβάσεις το απόσπασμα από τη μυθιστορηματική βιογραφία του Θ. Κολοκοτρώνη (βλ. Παράρτημα σ. 139) και να προσπαθήσεις να διακρίνεις τα φανταστικά από τα πραγματικά στοιχεία.