Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Ε΄ & ΣΤ΄ Δημοτικού - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Τ' αγνάντεμα Αλ. Παπαδιαμάντης «Τ’ αγνάντεμα» [πηγή: Μυριόβιβλος]

image309

Ο μύθος αυτός ανήκει στο σύντομο διήγημα «Τ' αγνάντεμα» του μεγάλου Σκιαθίτη συγγραφέα μας. Αναφέρεται στον αβάσταχο πόνο μιας νιόπαντρης γυναίκας, της Φλανδρώς, που η θάλασσα της παίρνει το ταίρι της. Οι κατάρες της και τα δάκρυά της εξοργίζουν το παντοδύναμο υγρό στοιχείο, που φουσκώνει και πνίγει μέσα στα κύματά του το ναυτικό σύζυγο της. Αδύναμος ο άνθρωπος μπροστά στα στοιχεία της φύσης, προσπαθεί να τα καλοπιάσει και αυτό το πετυχαίνει μόνο με τη βοήθεια του Θεού. Η Φλανδρώ, ωστόσο, επειδή έζησε σε χρόνια ειδωλολατρίας, θα τιμωρηθεί.

image310αιδιά μου, κορίτσια μου, αρχίζει να ομιλεί η γριά Συρραχίνα, παλαιά καπετάνισσα με το ραβδάκι της και με το καλαθάκι της στο χέρι, με τα ογδόντα χρόνια στην πλάτη της, μπόρεσε κι ανέβη τον ανήφορον διά να καμαρώσει, ίσως διά τελευταίαν φοράν, το καράβι του γιου της που έφευγε. Ξέρετε τι μεγάλη χάρη έχει και πόσο καλό έκαμε στους θαλασσινούς αυτό το εκκλησιδάκι της Μεγαλόχαρης;

—  Πώς δεν το ξέρουμε, είπαν αι άλλαι*, ας έχει δόξα το όνομά της.

—  Το εξωκλήσι αυτό αγίωσε και μέρωσε όλο το άγριο κύμα· πρωτύτερα είχε κατάρα όλος αυτός ο γιαλός.

—  Γιατί;

—  Βλέπετε κείνον τον βράχο, κάτω στο κύμα, που ξεχωρίζει απ' το γιαλό;... που φαίνεται σαν άνθρωπος με κεφάλι και με στήθια;... που μοιάζει σαν γυναίκα; Εκείνη είναι το Φλανδρώ.

—  Ναι, το Φλανδρώ, είπεν η υπερεξηκοντούτις* Χατζηχάναινα. Κάτι έχω ακουστά μου. Εσύ θα το ξέρεις καλύτερα, Θεια-Φλωρού.

—  Το βλέπετε κι είναι ξέρα, είπεν η Φλωρού, η Συρραχίνα· μια φορά κι έναν καιρό ήταν άνθρωπος.

—  Άνθρωπος;

—  Άνθρωπος, καθώς εμείς. Γυναίκα.

Αι άλλαι* ήκουον* με απορίαν. Η γριά Συρραχίνα ήρχισε να διηγείται.

«Στον καιρό των παλαιών Ελλήνων, ήτον* μια κόρη αρχοντοπούλα, που την έλεγαν Φλάνδρα ή Φλανδρώ. Η Φλανδρώ είχε νοματιστεί* έτσι —καθώς μου 'πε ο πνεματικός*, απάνω στον Αϊ-Χαράλαμπο· όσο τον θυμούμαι, μακαρία η ψυχή του*. Ήμουν μικρό κορίτσι, δώδεκα χρονώ, και μ' επήγε η μάνα μου να ξαγορευτώ* τη Μεγάλη Τετράδη*... τι να ξαγορευτώ, εγώ τίποτα δεν ήξερα, τα ξεράματά μου., το τι μώλεε* ο πνεματικός δεν αγροικούσα*, φωτιά που μ' ε!... Το νόημά του δεν το καταλάβαινα, τα λόγια τα θυμούμουν, κι ύστερ' από χρόνια... το κορίτσι πρέπει να 'ναι φρόνιμο και ντροπαλό, να 'ναι υπάκοο, να μην κοιτάζει τους νιους, ν' αγαπά τον κύρη του και τη μανούλα του*· και σαν μεγαλώσει και δώσει ο Θιος* και παντρευτεί, με την ευκή των γονιών της, άλλον να μην αγαπάαπ' τον άνδρα της.

»Μώφερε* το παράδειγμα των παλαιών Ελλήνων... Οι παλιοί Έλληνες που προσκυνούσαν τα είδωλα... Κείνον τον καιρό ήτον μια που την έλεγαν Φλάνδρα ή Φλανδρώ. Φλανδρώ θα πει Φιλανδρώ. Φιλανδρώ θα πει μια που αγαπά τον άνδρα της. Φλανδρώ την είπαν, Φλανδρώ βγήκε. Αγάπησε ολόψυχα τον άνδρα της, όσο που έχασε τ' αγαθά του κόσμου και έγινε πέτρα γι' αυτό. Τον καιρό εκείνο ήτον ένας καραβοκύρης, όμορφο παλικάρι, κι αγάπησε το Φλανδρώ και την εγύρεψε και της έδωσε αρραβώνα. Σαν της έδωσε αρραβώνα, εσκάρωσε καινούργιο καράβι*· και σαν εσκάρωσε το καράβι, έγινε κι ο γάμος· και σαν έγινε ο γάμος, έριξε το καράβι στο γιαλό κι εμπαρκάρισε κι επήγε να ταξιδέψει.

»Τότε το Φλανδρώ ήλθε ν' αγναντέψει, σαν καλή ώρα, σ' αυτόν τον έρμο το γιαλό. Ξεκολλούσε η ψυχή της που έφευγε ο άνδρας της· δεν μπορούσε να το βαστάξει, να στυλώσει την καρδιά της. Αγνάντεψε το καράβι που έφευγε, κι έκλαψε πικρά κι έπεσαν τα δάκρυά της στα κύματα· και τα κύματα επικράθηκαν κι εφαρμακώθηκαν και θύμωσαν κι αγρίεψαν κι εθέριεψαν.. και στο δρόμο τους που ηύραν* το καράβι, έπνιξαν τον άνδρα της Φλανδρώς, κι έγινε αγυρισιά του*... Και το Φλανδρώ ήρθε και ξαναήρθε σ' αυτόν τον έρμο γιαλό κι εκοίταζε κι αγνάντευε... κι επερίμενε κι εκαρτερούσε κι απάντεχε*... Πέρασαν μήνες, πέρασε χρόνος, πέρασαν δυο χρόνια, πέρασαν τρία... και το καράβι πουθενά δεν εφάνηκε... και το Φλανδρώ έκλαψε και καταράστηκε τη θάλασσα και τα μάτια της εστέγνωσαν και δεν είχε πλεια* δάκρυ να χύσει... και παρακάλεσε τους θεούς της που ήταν είδωλα, πέτρες, να της κάμουν τη χάρη να γίνει κι αυτή είδωλο, βράχος, πέτρα... και το ζήτημά της έγινε και την έκαμαν βράχο, ξέρα... με το σκήμα* τ' ανθρωπινό, που τρίβηκε* και φθάρηκε απ' τα κύματα ύστερ' από χιλιάδες χρόνια· και το ανθρωπινό σκήμα* φαίνεται ακόμα και να ο βράχος εκεί, η πέτρα που θαλασσοδέρνεται και χτυπά και βογκά απάνω της το κύμα... κι η φωνή της, το βογκητό της γίνεται ένα από το βογκητό της θάλασσας... Να, η ξέρα εκεί. Αυτή 'ναι η Φλανδρώ.

»Ύστερα με χρόνια πολλά, σαν ήρθε ο Χριστός ν' αγιάσει τα νερά, για να βαφτιστεί η πλάση, μια χριστιανή αρχόντισσα, η Χατζηγιάνναινα, που είχαν σκαρώσει τα παιδιά της δυο καράβια, έταξε στην Παναγία κι έχτισε αυτό το παρακκλήσι, για το καλό κατευόδιο των παιδιώνε της... Ας δώσ' η Παναγία και σήμερα να 'ναι καλό κατευόδιο στους άνδρες σας, στ' αδέρφια σας και στους γονιούς σας».

 

*αι άλλαι: οι άλλες *υπερεξηκοντούτις: μεγαλύτερη των εξήντα ετών *ήκουον (ακούω): άκουγαν *ήτον: ήταν *είχε νοματιστεί (νοματίζω): είχε ονομαστεί *ο πνεματικός: ο ιερέας που εξομολογεί, μεγάλος συνήθως στην ηλικία *μακαρία η ψυχή του: ευτυχισμένη και γαληνεμένη να είναιη ψυχή του (ευχή που συνηθίζεται να λέγεται για την ανάπαυση των νεκρών) *να ξαγορευτώ (ξαγορεύομαι): να εξομολογηθώ *Μεγάλη Τετράδη : Μεγάλη Τετάρτη *μώλεε: μου έλεγε *δεν αγροικούσα (αγροικώ): δεν το άκουγα *τον κύρη του και τη μανούλα του (ο κύρης): τον πατέρα του και τη μητέρα του *ο Θιος: ο Θεός *μώφερε: μου έφερε *εσκάρωσε το καράβι (σκαρώνω): ναυπήγησε το καράβι *ηύραν: βρήκαν *έγινε αγυρισιά του: δε γύρισε ποτέ πίσω *απάντεχε (απαντέχω): περίμενε με αγωνία *πλεια: πια *το σκήμα: το σχήμα, η μορφή*τρίβηκε (τρίβω): τρίφτηκε

Κ.Π. Καβάφης, «Δέησις» [Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Ε΄ & ΣΤ΄ Δημοτικού]  Αλ. Παπαδιαμάντης, «Άνθος του γιαλού» (απόσπασμα)

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής


image45Ερωτήσεις - Δραστηριότητες: Εφαρμογή

  1. Πώς αντέδρασε η Φλανδρώ όταν έχασε τον άντρα της και ποιες συνέπειες προκάλεσε η συμπεριφορά της αυτή;
  2. Να συγκρίνετε την ηρωίδα με τη Χατζηγιάνναινα, τη «χριστιανή αρχόντισσα».
  3. Ποια σημασία έχουν: α) ο αγιασμός του νερού από το Χριστό, β) το τάξιμο στην Παναγιά και γ) το χτίσιμο της εκκλησίτσας;
  4. Μπορείτε να εξηγήσετε γιατί αποκαλούμε Ειρηνικό ωκεανό την πιο επικίνδυνη θάλασσα του πλανήτη μας; Η ερμηνεία σας να στηριχτεί σε επιχειρήματα παρμένα από το κείμενο.

image312

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης  Βιογραφικά Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη [πηγή: Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών O Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης [πηγή: Πανδέκτης]

(Σκιάθος 1851 -1911)

Γιος ιερέα, άνθρωπος της θρησκείας, πρωτοποριακός πεζογράφος και παραγωγικός μεταφραστής που μετέφερε στη γλώσσα μας πολλά από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Σπούδασε φιλολογία, αλλά δεν κατάφερε ποτέ να πάρει πτυχίο. Η ζωή του ήταν ιδιόρρυθμα μοναχική, ταπεινή, κοντά στους ξωμάχους και τους απλούς ανθρώπους του λαού, φτωχική και αφιερωμένη στην τέχνη του. Αρχικά, έγραψε ιστορικά μυθιστορήματα και στη συνέχεια επιδόθηκε με ιδιαίτερη επιτυχία στη συγγραφή διηγημάτων, ηθογραφικού κυρίως περιεχομένου. Ιδιότυπη αλλά ιδιαίτερα γοητευτική είναι η γλώσσα του, κράμα καθαρεύουσας και δημοτικής. Έργα του: Η μετανάστις, Οι έμποροι των εθνών, Η γυφτοπούλα, Χρήστος Μηλιόνης και γύρω στα εκατόν ογδόντα εκλεκτά διηγήματα.

image313

Φώτη Κόντογλου, [Καραβάκι]