Γλώσσα Ε΄ Δημοτικού - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)

εικόνα

εικόνα

Επιστημονική φαντασία

Όνειρα για ταξίδια στ’ αστέρια

Τα ταξίδια σε μακρινά άστρα και άλλους γαλαξίες θεωρούνται σήμερα αδύνατα, όμως ο επιστημονικός κόσμος δε χάνει την αισιοδοξία του και προγραμματίζει, θεωρητικά προς το παρόν, τέτοιες αποστολές.

Μόλις οι μακρινοί μας πρόγονοι έπαψαν να πιστεύουν ότι τα άστρα είναι πατημασιές των θεών και διαπίστωσαν ότι είναι σαν τον Ήλιο μας, άρχισαν να αναρωτιούνται πώς θα φτάσουν εκεί. Εάν κατορθώσουμε να ταξιδέψουμε όχι μόνο έως τη Σελήνη ή έως τον Άρη αλλά τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, θα μπορέσουμε να φτάσουμε σε άλλα ηλιακά συστήματα. Ωστόσο, ακόμα και για τους πιο ονειροπόλους, το ταξίδι προς τα άστρα είναι προς το παρόν αδύνατο, ενώ καμία κρατική ή ιδιωτική επιχείρηση δεν έχει σκοπό να το τολμήσει.

εικόναΕρευνητές της NAΣA μελετούν τρόπους για τη δημιουργία διαστημικών σταθμών που θα εκτελούν κανονικά «δρομολόγια» μεταξύ Γης και Άρη. Καθώς το ταξίδι προς τον ερυθρό πλανήτη θα διαρκεί αρκετούς μήνες, οι διαστημικοί αυτοί σταθμοί θα μοιάζουν περισσότερο με διαστημικά ξενοδοχεία.

Το σχέδιο που επεξεργάζονται οι ερευνητές προβλέπει ότι το διαστημικό «ξενοδοχείο» θα κινείται συνεχώς γύρω από τον Ήλιο και θα περνάει πότε κοντά από τη Γη και πότε κοντά από τον Άρη.

Αν πραγματοποιηθεί το σχέδιο, η επιβίβαση και η αποβίβαση στο διαστημικό «ξενοδοχείο» θα γίνονται με τη βοήθεια ειδικών σκαφών, που θα παίζουν τον ρόλο ταξί: θα πλησιάζουν το «ξενοδοχείο» και θα συνδέονται με αυτό εν κινήσει. Το ταξίδι μέχρι τον Άρη θα διαρκεί έξι με οκτώ μήνες. Εκεί άλλα ταξί θα αναλαμβάνουν να μας οδηγήσουν στον τελικό μας προορισμό.

Η ιδέα ότι κάποια στιγμή στο μέλλον τα ταξίδια προς τον Άρη θα είναι θέμα ρουτίνας γίνεται αποδεκτή από το σύνολο σχεδόν της επιστημονικής κοινότητας. Το ερώτημα που απασχολεί τους πάντες δεν είναι το «αν», αλλά το «πότε».

 

Επιστημονική φαντασία [πηγή: Βικιπαίδεια] Google Earth (επιλέξτε: Εναλλαγή μεταξύ γης, ουρανού και άλλων πλανητών)

εικόνα1.Αντιστοιχίστε σωστά:

Τα ταξίδια σε μακρινά άστρα θεωρούνται σήμερα αδύνατα,

{

η επιβίβαση και η αποβίβαση στο ξενοδοχείο θα γίνεται με τη βοήθεια ειδικών σκαφών, που θα παίζουν τον ρόλο ταξί.

Για να φτάσουμε σε άλλα ηλιακά
συστήματα,

{

που θα εκτελούν κανονικά «δρομολόγια» μεταξύ Γης και Άρη.

Οι ερευνητές μελετούν τρόπους για τη δημιουργία διαστημικών σταθμών

{

όμως ο επιστημονικός κόσμος προγραμματίζει τέτοιες αποστολές.

Αν πραγματοποιηθεί το σχέδιο,

{

έξι με οκτώ μήνες.

Το ταξίδι μέχρι τον Άρη θα διαρκεί

{

πρέπει να ταξιδέψουμε τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα.

εικόνα2. Ας υποθέσουμε ότι τα ταξίδια στ’ αστέρια μπορούν να πραγματοποιηθούν. Γίνεστε κι εσείς μέλος μιας διαστημικής αποστολής και ταξιδεύετε προς έναν μακρινό πλανήτη, όπου συναντάτε πλάσματα με τα οποία μπορείτε να επικοινωνήσετε. Γράψτε στο τετράδιό σας έναν φανταστικό διάλογο με κατοίκους του πλανήτη, στον οποίο:

  • Τους περιγράφετε το ταξίδι σας, τους ενδιάμεσους σταθμούς και τους κινδύνους που συναντήσατε.
  • Ανταλλάσσετε πληροφορίες για τους πλανήτες σας.
  • Μιλάτε για τα ενδιαφέροντά σας, τις εργασίες σας και τις καθημερινές σας συνήθειες και ό,τι άλλο νομίζετε ότι θα ενδιέφερε έναν εξωγήινο!

3. Το παραπάνω κείμενο είναι ένα άρθρο. Για κάθε παράγραφο γράψτε την πρώτη λέξη, τρεις τελίτσες και την τελευταία, και μετά δώστε έναν τίτλο.

εικόνα

Τα ταξίδια… αποστολές Τίτλος: Αισιοδοξία για ταξίδια σε μακρινά αστέρια
.............................. Τίτλος: ..............................
.............................. Τίτλος: ..............................
.............................. Τίτλος: ..............................
.............................. Τίτλος: ..............................

εικόνα

Κάτι γίνεται στο μέλλον...

Όταν θέλουμε να μιλήσουμε ή να γράψουμε για γεγονότα που δεν έχουν συμβεί, αλλά θέλουμε να δείξουμε ότι θα συμβούν αργότερα, τότε χρησιμοποιούμε ρήματα σε χρόνο μέλλοντα. Διαβάστε το παρακάτω απόσπασμα του κειμένου:

Ερευνητές της NAΣA μελετούν τρόπους για τη δημιουργία διαστημικών σταθμών που θα εκτελούν κανονικά «δρομολόγια» μεταξύ Γης και Άρη. Καθώς το ταξίδι προς τον ερυθρό πλανήτη θα διαρκεί αρκετούς μήνες, οι διαστημικοί αυτοί σταθμοί θα μοιάζουν περισσότερο με διαστημικά ξενοδοχεία.

Τα ρήματα θα εκτελούν, θα διαρκεί, θα μοιάζουν βρίσκονται σε χρόνο μέλλοντα. Έχουμε τριών ειδών μέλλοντες, που ο καθένας εκφράζει κάτι διαφορετικό.

Διαβάστε προσεκτικά:

1. Αύριο το απόγευμα θα διαβάζω βιβλία επιστημονικής φαντασίας (διαρκώς, συνέχεια, όλο το απόγευμα θα διαβάζω βιβλία επιστημονικής φαντασίας).

2. Κάθε απόγευμα θα διαβάζω βιβλία επιστημονικής φαντασίας (θα το κάνω κάθε απόγευμα, θα διαβάζω κάθε   απόγευμα).

Το «θα διαβάζω» σημαίνει μια πράξη που θα γίνεται συνέχεια ή θα επαναλαμβάνεται στο μέλλον.

Αυτός ο χρόνος του ρήματος λέγεται εξακολουθητικός μέλλοντας.

Το απόγευμα θα διαβάσω ένα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας (απλώς λέω ότι θα διαβάσω, χωρίς όμως να φαίνεται πόσο θα διαρκέσει το διάβασμα).

 

Το «θα διαβάσω» σημαίνει μια πράξη που θα γίνει και θα ολοκληρωθεί κάποια στιγμή στο μέλλον.

Αυτός ο χρόνος του ρήματος λέγεται συνοπτικός μέλλοντας.

Μέχρι να νυχτώσει, θα έχω διαβάσει το βιβλίο επιστημονικής φαντασίας που αγόρασα.

Το «θα έχω διαβάσει» σημαίνει μιαπράξη που θα είναι τελειωμένη πριν γίνει κάποια άλλη.

Αυτός ο χρόνος του ρήματος λέγεται συντελεσμένος μέλλοντας.

Γραμματική, σελ. 134-135: μελλοντικοί χρόνοι

εικόνα4. Συμπληρώστε σωστά τα ρήματα στις παρενθέσεις έτσι που να φαίνεται ότι αυτά που λέει το κείμενο θα συμβαίνουν στο μέλλον:

εικόναΚαμία ανθρώπινη επιχείρηση δεν μπορεί όμως να συγκριθεί σε δυσκολία με το ταξίδι σε άλλο άστρο. Το Άλφα του Κενταύρου είναι το κοντινότερο ηλιακό σύστημα στο δικό μας. Ο δρ. Φόργουορντ οραματίζεται την κατασκευή διαστημοπλοίου χωρίς πυραύλους προώθησης. Θα κατασκευάζονται (κατασκευάζομαι) στο διάστημα και ______________________________________________________
(έχω) ιστίο πολύ μεγάλων διαστάσεων. Ακτίνα λέιζερ _____________________________________ (κατευθύνομαι) στο ιστίο δίνοντας ώθηση στο σκάφος με ταχύτητες πάρα πολύ μεγάλες. Με αυτό τον ρυθμό, ένα σκάφος ____________ (μπορώ) να φτάσει στο Άλφα του Κενταύρου σε λιγότερο από 50 χρόνια. Η αποστολή__________________________________________ (συγκεντρώνω) δεκαεξάχρονους εθελοντές, _________ τους _____________________ (εκπαιδεύω) και _________ τους ________(στέλνω) μόλις κλείσουν τα είκοσί τους χρόνια.

Λογισμικό Γλώσσας Ε΄- Στ΄ Δημοτικού (επιλέξτε τη διαδρομή: Στο Λούνα Παρκ > (Ο κύριος Πατάτας), για να συμπληρώσετε τα ρήματα σε μέλλοντα στην αφήγηση) [πηγή: Κόμβος Τεχνικής Στήριξης Πληροφοριακών Συστημάτων Σχολικών Μονάδων]

εικόνα Εάν… Αν…

Εάν κατορθώσουμε να ταξιδέψουμε τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, θα μπορέσουμε να φτάσουμε σε άλλα ηλιακά συστήματα.

Αν ο άνθρωπος κατορθώσει να ταξιδέψει σε άλλους γαλαξίες, τότε θα έχει κάνει ένα μεγάλο βήμα για την κατάκτηση του διαστήματος.

Οι παραπάνω προτάσεις αρχίζουν με το εάν και το αν και λέγονται υποθετικές προτάσεις.

Ο υποθετικός λόγος αποτελείται από δύο προτάσεις: μια κύρια και μια δευτερεύουσα, που λέγεται υποθετική. Η κύρια πρόταση δείχνει κάτι που είναι πιθανό να γίνει, ενώ η υποθετική πρόταση δείχνει αυτό που πρέπει να ισχύει για να συμβαίνει ή να αληθεύει αυτό που λέει η κύρια πρόταση. Οι υποθετικές προτάσεις αρχίζουν κυρίως με τον υποθετικό σύνδεσμο αν/εάν.

Η υποθετική πρόταση λέγεται υπόθεση και η κύρια πρόταση λέγεται απόδοση του υποθετικού λόγου. Η υποθετική πρόταση μπορεί να είναι πριν ή μετά από την κύρια πρόταση.

Γραμματική, σελ. 196: υποθετικές προτάσεις

εικόνα5. Ψάξτε το αρχικό κείμενο και συμπληρώστε την απόδοση της υποθετικής πρότασης που λείπει:

Εάν κατορθώσουμε να ταξιδέψουμε τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, θα _________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

Εάν δημιουργήσουμε διαστημικούς σταθμούς ανάμεσα στη Γη και στον Άρη, αυτοί θα μοιάζουν

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

Αν πραγματοποιηθεί το σχέδιο, _______________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________

εικόνα

Ο χρόνος με γενική και αιτιατική

... το ταξίδι προς τον Άρη θα διαρκεί αρκετούς μήνες...

Η φράση «αρκετούς μήνες» είναι μια αιτιατική που μας δείχνει χρόνο. Έχουμε αρκετές τέτοιες αιτιατικές, καθώς και γενικές, που μας φανερώνουν χρόνο. Π.χ. το βράδυ, το πρωί, το απόγευμα,τα μεσάνυχτα, τη νύχτα, του χρόνου κ.ά.

Εκπαιδευτικός Θησαυρός Ελληνικών Κειμένων Εθνικός Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας

εικόνα6. Στο παρακάτω κείμενο βρείτε και υπογραμμίστε τις γενικές και τις αιτιατικές που φανερώνουν χρόνο:

Οι ειδικοί επιστήμονες προβλέπουν ότι την επόμενη πεντηκονταετία χιλιάδες οικογένειες θα ζουν στο διάστημα. Οι αποικίες θα είναι κοντά στη Γη, ώστε να είναι εύκολη η επικοινωνία με τη μητρόπολη. Το πρωταρχικό εμπόδιο είναι η απόσταση. Αν συμβολίσουμε σ’ ένα χαρτί την απόσταση Γης και Ήλιου με 1 εκατοστό, το κοντινότερο άστρο (το Α του Κένταυρου) απέχει 7 χλμ.

Ο Πρωτοπόρος 10 έφυγε από τη Γη στις 3 Μαρτίου 1972 και έντεκα χρόνια αργότερα πέρασε έξω από την τροχιά του Ποσειδώνα, για να γίνει το πρώτο ανθρώπινο αντικείμενο που άφησε πίσω του τα όρια του ηλιακού μας συστήματος.

Πριν από λίγα χρόνια, η Βρετανική Διαπλανητική Εταιρεία έδωσε στη δημοσιότητα το σχέδιο Δαίδαλος, μια μελέτη διαστρικής πτήσης που προβλέπει την εκτόξευση ενός γιγάντιου διαστημόπλοιου 54.000 τόνων. Όμως η κατασκευή ενός τέτοιου διαστημόπλοιου δεν μπορεί να γίνει πραγματικότητα του χρόνου ή τη μεθεπόμενη χρονιά, αλλά θα χρειαστούν αρκετά χρόνια.

www.kathimerini.gr (διασκευή)

εικόνα7. Η λέξη χρόνος σχηματίζει μια μεγάλη οικογένεια.

α’ συνθετικό β’ συνθετικό
χρονο-λογία ημί-χρονο
χρονό-μετρο τρί-χρονος

Μπορείτε με τη βοήθεια του λεξικού σας να βρείτε και άλλες;

εικόνα

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής [πηγή: Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα] Αντίστροφο Λεξικό Νέας Ελληνικής [πηγή: Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα]

8. Βρείτε με τη βοήθεια λεξικού τη σημασία των παρακάτω φράσεων:

σε ανύποπτο χρόνο / εκτός τόπου και χρόνου / το πλήρωμα του χρόνου / συν τω χρόνω / ο χρόνος είναι χρήμα / προ αμνημονεύτων χρόνων / χρόνια και ζαμάνια / εν ευθέτω χρόνω / χρόνο με το χρόνο / χρόνου φείδου / όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος / πάρ’ τονε στο γάμο σου να σου πει και του χρόνου / ο κλέφτης και ο ψεύτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται / και του χρόνου! / χρόνια πολλά!

Χαμένοι πολιτισμοί

Ατλαντίδα

εικόναΥποθετικό νησί στον Ατλαντικό ωκεανό. Γι’ αυτή μιλάει πρώτη φορά ο μαθητής του Σωκράτη, Πλάτωνας. Οι πληροφορίες εικόναπροέρχονται από το Σόλωνα όταν ταξίδεψε στην Αίγυπτο. Ανάμεσα στα άλλα έμαθε για την ύπαρξη της Ατλαντίδας, νησιού ίσου στο μέγεθος με τη Λιβύη και την Ασία μαζί (δηλαδή τη Βόρεια Αφρική και τη Μικρά Ασία) πέρα από τις Ηράκλειες στήλες (το σημερινό Γιβραλτάρ), που καταποντίστηκε στον ωκεανό 9.000 χρόνια πριν από την εποχή του Σόλωνα, δηλαδή το 9600 π.Χ. περίπου. Πρώτος βασιλιάς της υπήρξε ο Άτλας, γιος του Ποσειδώνα. Οι απόγονοί του ανέπτυξαν στο νησί σπουδαίο πολιτισμό, και η κυριαρχία τους επεκτάθηκε σιγά σιγά μέχρι την Τυρρηνία και τα αιγυπτιακά σύνορα. Κάποτε οι κάτοικοι της Ατλαντίδας θέλησαν να κατακτήσουν την Ελλάδα και την Αίγυπτο. Αλλά οι Αθηναίοι μπήκαν επικεφαλής στην άμυνα της περιοχής τους και, ύστερα από πολλές περιπέτειες, με ηρωισμό και βαθιά γνώση της πολεμικής τέχνης, νίκησαν τον λαό της Ατλαντίδας κι έσωσαν από την υποδούλωση όσους απειλήθηκαν. Μετά από τα γεγονότα αυτά ακολούθησαν φοβεροί σεισμοί και κατακλυσμοί και, μέσα σε μια μέρα και μια νύχτα, ολόκληρο το νησί της Ατλαντίδας βυθίστηκε στον ωκεανό. Την ίδια εποχή έγιναν και φοβερές εικόνακαταστροφές στην Ελλάδα.

Είναι χαρακτηριστικός ο πλούτος των αγαθών που συγκέντρωνε το νησί των Ατλάντων. Μεταλλεύματα, ξυλεία, πλούσια πανίδα και χλωρίδα κι οτιδήποτε θα μπορούσε να δώσει η φύση στον άνθρωπο υπήρχαν στην Ατλαντίδα υπεράφθονα και καταπληκτικά. Έχοντας τέτοιον πλούτο αγαθών στη διάθεσή τους, οι κάτοικοί της κατασκεύασαν μεγαλοπρεπή τείχη, ιερά, ανάκτορα, λιμάνια και ναύσταθμους. Τείχη με πρόσοψη επενδυμένη με χαλκό, κασσίτερο και ορείχαλκο, ανάκτορα και ναούς επενδυμένους με χρυσό, άργυρο, ορείχαλκο και ελεφαντοστό, χρυσά λατρευτικά αγάλματα. Όσο για τη Μητρόπολη, την κατοικία της μητέρας του Άτλαντα, ήταν ένα μικρό κυκλικό νησί που περιβαλλόταν από κυκλικές ζώνες ξηράς και θάλασσας, ώστε να είναι απόρθητο.

Η Ατλαντίδα απασχόλησε τόσο την επιστήμη όσο και τη λογοτεχνία. 60.000 βιβλία και άρθρα έχουν γραφτεί μέχρι σήμερα για το καταποντισμένο νησί. Η σύγχρονη έρευνα έχει αποφασίσει πως τα αναφερόμενα από τον Πλάτωνα δεν είναι ένα παραμύθι αλλά μια παράδοση, γνωστή και στην Αίγυπτο, όπως μαρτυρούν γραπτές πηγές.

εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα (διασκευή)

Χάρτες της Google   Ο μύθος της Ατλαντίδας [πηγή: Τμήμα Γεωλογίας Α.Π.Θ.]  Ατλαντίδα [πηγή: Βικιπαίδεια]

εικόνα1. Σε μια φανταστική ιστορία... ας φανταστούμε τι θα σας ρώταγε ένα παιδί από την Ατλαντίδα!

  • Ποιοι ανέφεραν την ύπαρξη της χώρας μας πρώτη φορά;
  • Ποια νομίζετε ότι ήταν η γεωγραφική της θέση;
  • Ξέρετε περίπου τη χρονολογία που αφανιστήκαμε;
  • Ξέρετε ποιος ήταν ο βασιλιάς μας;
  • Τι ξέρετε για τον πολιτισμό μας;
  • Ήμαστε ποτέ αντίπαλοι; Αν ναι, ποιος νίκησε;
  • Μιλούν οι άνθρωποι για μας;
  • Γίνονται έρευνες για τη λύση του αινίγματος που λέγεται «Ατλαντίδα»;

εικόναεικόνα2. Η ελληνική μυθολογία, η Βίβλος, το έπος του Γκιλγκαμές (Ασσυριακό Έπος, τέλος 3ης π.Χ. χιλιετίας), οι παραδόσεις των Ίνκας, αλλά και οι παραδόσεις πολλών λαών μιλούν για κατακλυσμούς. Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε αυτό το φαινόμενο; Μπορεί η Ατλαντίδα να καταποντίστηκε από έναν κατακλυσμό; Οι εκρήξεις ηφαιστείων, οι σεισμοί, οι μετακινήσεις πλακών ή οι διάφορες γεωλογικές μεταβολές τι συναισθήματα δημιουργούν στους ανθρώπους; Σε ποιες επιστήμες πρέπει να αναζητήσουμε πληροφορίες για να εμπλουτίσουμε τις γνώσεις μας για τα φυσικά φαινόμενα; Συζητήστε στην τάξη.
Βρείτε πληροφορίες για το μυστήριο της βιβλικής πλημμύρας στη Μαύρη Θάλασσα στην ηλεκτρονική διεύθυνση:www.nationalgeographic.gr τεύχη: Μαΐου 2001, Ιουλίου 2000.
Για την Ατλαντίδα: DVD με κινούμενα σχέδια: Η χαμένη Ατλαντίδα, Η επιστροφή του Μάιλο, 2001.

εικόνα3. Γράψτε ένα δικό σας μύθο όπως αυτός της Ατλαντίδας. Φανταστείτε ένα όνομα χώρας,μια χρονολογία, μια γεωγραφική θέση κτλ. Μην ξεχάσετε να αναφέρετε το αίτιο της εξαφάνισής της.

Ανεξήγητα φαινόμενα

Πέτρινοι γίγαντες

εικόνα

Τα μνημεία αυτά, γνωστά ως μεγαλιθικά (από τις λέξεις «μέγας» και λίθος»), βρίσκονται σε πολλά μέρη του κόσμου. Τα αρχαιότερα είναι εκείνα της Δυτικής Ευρώπης. Συχνά οι ανασκαφές αποκάλυψαν τάφους μέσα, κάτω ή κοντά στα μνημεία. Αυτό οδήγησε τους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για τόπους ιδιαίτερης σημασίας οι οποίοι σχετίζονταν με τις ταφικές τελετές των αγροτικών πληθυσμών της περιοχής. Αρχικά υπήρχαν 10.000 ογκόλιθοι, από τους οποίους σήμερα σώζονται μόνο οι 3.000. Η κατασκευή των τεράστιων αυτών μνημείων συνεχίστηκε για 3.000 περίπου χρόνια, από την πέμπτη έως την τρίτη χιλιετία π.Χ. Έπειτα μυστήριο κάλυψε τους πέτρινους γίγαντες! Η οικοδόμηση του Στόουνχεντζ και των άλλων πελώριων μνημείων προϋποθέτει εκατομμύρια ώρες δουλειάς. Ωστόσο προκύπτει και ένα βασικό ερώτημα: αφού η πλησιέστερη πιθανή πηγή των μονόλιθων απέχει 30 χιλιόμετρα,πώς κατόρθωσαν οι άνθρωποι να μετακινήσουν τις τεράστιες αυτές πέτρες στο ορεινό έδαφος, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου ο τροχός ήταν άγνωστος; Επίσης είναι άγνωστος ο τρόπος με τον οποίο πρωτοστήθηκαν όρθιοι οι μονόλιθοι, γιατί δεν υπήρχαν ούτε μηχανικοί γερανοί ούτε ανυψωτικές μηχανές. Ή όλα θα έπρεπε να γίνουν με τα χέρια ή να χρησιμοποιήθηκε ένα σύστημα από κυλίνδρους και ξύλινα ικριώματα (σκαλωσιές). Ουσιαστικά πάντως αγνοούμε τι γινόταν στο Στόουνχεντζ. Έχουμε μόνο κάποιες ερμηνείες με βάση τα στοιχεία που βρέθηκαν. Στο μέλλον η αρχαιολογική έρευνα θα προσθέσει αναμφίβολα και νέα στοιχεία στις σχετικές πληροφορίες που συγκεντρώνονται εδώ και 400 χρόνια.

Norah Moloney, Αρχαιολογία, μετάφρ. E. Aβραμέα, εκδ. Nτουντούμη, Aθήνα, 1996

Εικονική περιήγηση στο Στόουνχεντζ [πηγή: Google World Wonders Project]

εικόνα1. Από τι είδους βιβλίο νομίζετε ότι προέρχεται το κείμενο (λογοτεχνικό, επιστημονικό, εγκυκλοπαίδεια ... );

εικόνα 2. Συζητήστε στην τάξη τις απόψεις σας για το φαινόμενο των «πέτρινων γιγάντων». Στην Δ’ τάξη μάθατε για τα Κυκλώπεια Τείχη. Ποιες πιστεύετε ότι είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές με τους Πέτρινους Γίγαντες;

Η εικόνα που συνοδεύει το κείμενο είναι πολύ εντυπωσιακή. Παρατηρήστε την και βρείτε επίθετα, ουσιαστικά και ρήματα για να την περιγράψετε. Π.χ. «Σε αυτή την εικόνα βλέπω ογκώδεις πέτρες που ανακαλύφθηκαν…». Μπορείτε να κάνετε το ίδιο και με τις εικόνες των Κυκλώπειων Τειχών.

εικόνα3. Χωρίστε το κείμενο σε παραγράφους. Βρείτε τις λέξεις-κλειδιά κάθε παραγράφου.

εικόνα4. Στο παραπάνω κείμενο είναι υπογραμμισμένα έξι επιρρήματα. Μπορείτε να βρείτε τα αντίθετά τους μέσα στο κρυπτόλεξο;

Σ Β Τ Ε Λ Ι Κ Α Κ
Ε Ζ Χ Π Α Ν Ω Ο Δ
Μ Ψ Ν Ω Ζ Ψ Ξ Γ Υ
Ρ Δ Η Φ Τ Μ Θ Β Λ
Φ Ε Α Σ Π Α Ν Ι Α
Ρ Ε Μ Κ Α Κ Υ Ζ Κ
Γ Ε Ξ Ω Ο Ρ Δ Ν Ρ
Μ Ζ Χ Ο Β Ι Γ Λ Ι
Σ Χ Μ Ι Π Α Λ Θ Β
Δ Ν Ξ Σ Β Υ Η Φ Ω
Κ Ρ Σ Ω Ξ Θ Ο Ψ Σ

5. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τις οικογένειες τριών λέξεων. Σε κάθε στήλη υπάρχουν λέξεις που δεν ανήκουν σ’ αυτή την οικογένεια. Βρείτε τες και σημειώστε στο τετράδιό σας τη σημασία και την ετυμολογία τους. Το λεξικό θα είναι ο πολύτιμος βοηθός σας! Για κάθε στήλη σημειώστε στο τετράδιό σας ποιο είναι το θέμα της οικογένειας λέξεων και πώς σχηματίζεται κάθε λέξη, π.χ. μυστικός => μυστ- + -ικός.

μυστήριο φαντασία άνθρωπος
μυστικός φανταστικός ανθρωπιά
μυστρί φαντάζομαι ανθρώπινος
μυστικότητα φαγητό ανρθωποειδής
μυστηριώδης φάντασμα ανθρωπότητα
μύτη φανταχτερός άνθρακας
μυστηριακός φαντάρος άνθος

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής [πηγή: Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα] Αντίστροφο Λεξικό Νέας Ελληνικής [πηγή: Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα]

Η μηχανή του χρόνου

λεζάντα εικόνας βιβλίου

Tετάρτη 23 Οκτωβρίου 2002

Φανταστείτε ότι έχετε ήδη διαβάσει αυτό το άρθρο και κατόπιν μπαίνετε θαρραλέα σε μια χρονομηχανή η οποία θα σας μεταφέρει στο παρελθόν, ακριβώς τη στιγμή πριν αρχίσετε να διαβάζετε το άρθρο. Τι θα κάνατε; Θα ξαναδιαβάζατε το άρθρο. Σύμφωνα με πολλούς φυσικούς, αν δεχτούμε ότι είναι δυνατό να επιστρέψετε στο παρελθόν, θα σας ήταν αδύνατο να το αλλάξετε. Τελικά μπορούν να πραγματοποιηθούν τα ταξίδια στο χρόνο; Πώς θα μπορούσαμε να κατασκευάσουμε μια χρονομηχανή;

Ο Αλβέρτος Αϊνστάιν απέδειξε ότι, αν μπορούσαμε να ταξιδέψουμε με την ταχύτητα του φωτός, θα το καταφέρναμε. Κάτι τέτοιο όμως φαίνεται απίθανο, γι’ αυτό τα ταξίδια γίνονται μόνο στη φαντασία των συγγραφέων ή των σεναριογράφων.

περιοδικό Focus, τεύχος 32, Οκτώβριος 2002 (διασκευή)

 

Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο πιο σπουδαίος
φυσικός επιστήμονας του 2ού αιώνα

Ηλεκτρονική ψηφοφορία

Το ίδιο περιοδικό, στην ιστοσελίδα του ζήτησε από τους αναγνώστες του να απαντήσουν ηλεκτρονικά στην ερώτηση: Αν είχατε μια μηχανή του χρόνου, πού θα θέλατε να ταξιδεύατε;

Δείτε τι απάντησαν σε αυτή την ψηφοφορία:

Στην εποχή των δεινοσαύρων 480
Στην αρχαία Ελλάδα 446
Στο Μεσαίωνα – Βυζάντιο 71
Στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 72
Στο μέλλον 374
συνολικές ψήφοι 1443
Πού θέλετε να ταξιδέψετε;

εικόνα

Ενδιαφέρον όμως έχουν και μερικές από τις απαντήσεις που δόθηκαν:

Θόδωρος, 7-1-2004

Σίγουρα θα προτιμούσα την αρχαία Ελλάδα γιατί πραγματικά θα ήθελα να δω όλα εκείνα που έγιναν εκείνη την εποχή και έδωσαν τα φώτα για εξέλιξη στον άνθρωπο.

Άννα, 7-1-2004

Χμ, σίγουρα θα ήθελα να δω πώς θα είναι η ζωή στον πλανήτη μετά από, ας πούμε, 500 χρόνια!!! Όχι περισσότερο. Άραγε αντί για ταξί στους δρόμους θα έχουμε κατασκευάσει ιπτάμενα μέσα μεταφοράς; Ωραία θα ήταν!

Ξενοφώντας, 7-1-2004

Δύσκολη απόφαση. Το δίλημμα είναι μεταξύ της αρχαίας Ελλάδας και της εποχής των δεινοσαύρων. Θα διαλέξω όμως τους δεινόσαυρους. Πάντα σκεφτόμουν πώς θα ήταν τότε και γιατί εξαφανίστηκαν. Και να δω αν είναι όπως μας τους περιγράφουν. Λέτε να είναι αλλιώς;

Γιώργος, 8-1-2004

Ο προορισμός μου θα ήταν το 1821. Είναι η εποχή από την οποία ξεπήδησε το νέο ελληνικό κράτος και έχουν γραφτεί τόσα γι’ αυτή... Θα ήταν ευκαιρία να συναντήσω και τον προπροπάππο μου.

Οδυσσέας, 18-1-2004

Αν είχα τέτοια μηχανή, θα ταξίδευα σε όλες τις εποχές. Σιγά μην καθόμουνα να επιλέξω μόνο μία!

εικόνα1. Kάντε και σεις μια ψηφοφορία στην τάξη σας και καταγράψτε τα αποτελέσματά της. Μπορείτε να κάνετε την ίδια δημοσκόπηση στο σχολείο σας, στους άλλους φίλους σας και στην οικογένειά σας. Χωριστείτε σε ομάδες, φτιάξτε ένα ερωτηματολόγιο, φωτοτυπήστε το και μοιράστε το. Μόλις συγκεντρωθεί ένας αριθμός ερωτηματολογίων που θα σας ικανοποιεί, καταγράψτε τα αποτελέσματα και παρουσιάστε τα στην τάξη. Διαβάστε τις πιο ενδιαφέρουσες απαντήσεις. Συγκρίνετέ τα με τα αποτελέσματα της τάξης σας.

  • Εσείς σε ποια εποχή θα θέλατε να ταξιδέψετε; Γράψτε ένα κείμενο στο οποίο να υποστηρίζετε τη γνώμη σας. Σκεφτείτε ότι θα πρέπει να την παρουσιάσετε με τέτοιον τρόπο, ώστε να δείξετε για ποιο λόγο η εποχή αυτή είναι η πιο ενδιαφέρουσα. Έτσι, είναι καλό να περιγράψετε:

arrow τα χαρακτηριστικά της εποχής στην οποία θέλετε να ταξιδέψετε

arrowποιους θα θέλατε να συναντήσετε

arrowποιο είναι το μυστήριο που κρύβει για σας

arrowτι ελπίζετε να ανακαλύψετε γι’ αυτήν

arrowκαι ό,τι άλλο θα έκανε το ταξίδι σας συναρπαστικό για τον αναγνώστη

Με ποιον τρόπο προσπαθούμε να πείσουμε κάποιον ότι η άποψή μας είναι σωστή [Γλώσσα Στ΄ Δημοτικού]

εικόνα2. Συμπληρώστε με τη φαντασία σας την απόδοση στους επόμενους υποθετικούς λόγους:

1. Αν συναντούσα το μεγάλο Περικλή,

____________________________________________________________________________

2. Αν είχα κατασκευάσει μια χρονομηχανή,

____________________________________________________________________________

3. Αν ήμουνα στην πολιορκία της Κωνσταντινούπολης,

____________________________________________________________________________

4. Αν ταξίδευα στο 2200 μ.Χ.,

____________________________________________________________________________

εικόνα3. Στο παρακάτω κείμενο να βάλετε τους τόνους και τα διαλυτικά:

Ο Αινσταιν με την εκπληκτικη ευφυια του αποκρυπτογραφησε την αληθεια για την περιστροφη των πλανητων. Λεγεται πως, οταν η Γενικη Θεωρια της Σχετικοτητας παρουσιαστηκε στο κοινο, μονο δωδεκα ανθρωποι σ’ ολοκληρο τον κοσμο μπορουσαν να την καταλαβουν. Ακομα και σημερα ολοι προσπαθουν να εξερευνησουν τον τροπο με τον οποιο σκεφτοταν ο μεγαλος αυτος επιστημονας.

Ο Αινσταιν αφιερωσε ολοκληρη τη ζωη του στην αναζητηση της επιστημονικης αληθειας. Ωστοσο, η ζωη του ηταν ταραγμενη και σκληρη. Επεζησε απο δυο πολεμους και καταδιωχθηκε απο τους ναζι για την εβραικη καταγωγη του.

Ο Αινσταιν ηταν μια ιδιοφυια και με τις θεωριες του ανοιξε νεους δρομους στη συγχρονη επιστημονικη σκεψη.

από το οπισθόφυλλο του βιβλίου Αϊνστάιν, εκδ. Πατάκη, Aθήνα, 2003

εικόναTα διαλυτικά σημειώνονται για να δείξουμε ότι ένα φωνήεν προφέρεται ξεχωριστά από το διπλανό του, π.χ. παιδάκια - παϊδάκια.

      Στις λέξεις με υι βάζουμε διαλυτικά για να ξεχωρίσουμε την προφορά τους (π.χ. μυϊκός) από την προφορά του υι στις λέξεις υιοθεσία και υιοθετώ.

Στις λέξεις με ιυ δε βάζουμε διαλυτικά γιατί ποτέ δεν προφέρονται τα δύο φωνήεντα μαζί, π.χ. διυλίζω.

Όταν το προηγούμενο φωνήεν έχει τόνο, δε χρειάζονται διαλυτικά, π.χ. γάιδαρος.

Γραμματική, σελ. 51: διαλυτικά

 

ΣΧΟΛΙΑ

Πλάτωνας: (427-347 π.Χ.) Αθηναίος φιλόσοφος, μαθητής του Σωκράτη.

Σόλωνας: (περίπου 640-560 π.Χ.) Αθηναίος νομοθέτης, πολιτικός μεταρρυθμιστής και ποιητής, ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας.

Τυρρηνία: η ρωμαϊκή Ετρουρία, αρχαία περιοχή της Ιταλίας, αντίστοιχη της σημερινής Τοσκάνης.

FOCUS: www.focusmag.gr

 

Μαθαίνω περισσότερα για μυστήρια
και επιστημονική φαντασία

Άλυτα μυστήρια, εκδ. Μίνωας, Αθήνα, 1996.

Βερν Ιούλιος, Είκοσι χιλιάδες λεύγες κάτω από τη θάλασσα, εκδ. Παπαδόπουλος, Αθήνα, 2004.

Η χαμένη Ατλαντίδα, μετάφρ. Β. Κοκκίνου, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2001.

Κάσλερ Κλάιβ, Η ανακάλυψη της Ατλαντίδας, μετάφρ. Ν. Παπαδάκης – Μ. Κόφφα, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2001.

Κεκροπούλου Μαρία, Η χαμένη Ατλαντίδα, εκδ. Ενάλιος, Αθήνα, 2002.

Κλαρκ Άρθουρ, Νησιά στον ουρανό, μετάφρ. Β. Μάστορη, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 1993.

Λάζος Χρήστος, Ο υπολογιστής των Αντικυθήρων, εκδ. Αίολος, Αθήνα, 1994.

Μάστορη Βούλα, Ο καλεσμένος, εκδ. Ψυχογιός, Αθήνα, 1991.

Μπάρτζης Γιάννης, U.F.O. στα Διγελιώτικα, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 1990.

Ουέλλς Χέρμπερτ Τζορτζ, Ο πόλεμος των κόσμων, μετάφρ. Γ. Θωμόπουλος, εκδ. Μίνωας, Αθήνα, 1993.

Ουέλλς Χέρμπερτ Τζορτζ, Η μηχανή του χρόνου, μετάφρ. Β. Μάστορη, εκδ. Ψυχογιός, Αθήνα, 2001.

Σίνου Κίρα, Η μηχανή στο υπόγειο, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1992.

Σίνου Κίρα, Ο τελευταίος βασιλιάς της Ατλαντίδος, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 2003.

Τόμας Άντριου, Τα μυστικά της Ατλαντίδος, μετάφρ. Κ. Μπακαλάκος, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 1979.

Ψαραύτη Λίτσα, Το αίνιγμα της πέτρινης γενειάδας, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 1994.

Ανθολόγιο: Ειρήνη Μάρρα, Η καλλονή με το φιδίσιο κορμί, σελ. 261

Λουκιανού [Ταξίδια γεμάτα περιπέτειες], σελ. 265