Βιομηχανική Παραγωγή και Ενέργεια - Βιβλίο μαθητή
1.7 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ - ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ 1.9 ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος
1.8 ΤΟΜΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ
1.8.1 Πρωτογενής τομέας

Τα αγαθά που κατακλύζουν σήμερα τις αγορές όλου του κόσμου προκύπτουν από τρεις διαφορετικούς τύπους παραγωγής: την πρωτογενή, τη δευτερογενή και την τριτογενή παραγωγή.

Η Πρωτογενής παραγωγή περιλαμβάνει όλες τις διαδικασίες λήψης διαφόρων αγαθών από τη φύση στην κατάσταση και στη μορφή που βρίσκονται π.χ. προϊόντα αλιείας, κυνηγίου και υλοτομίας. Επίσης περιλαμβάνει και διάφορες διαδικασίες με τις οποίες ο άνθρωπος παίρνει από τη φύση διάφορα προϊόντα για τη δημιουργία των οποίων φρόντισε ο ίδιος, δηλαδή τη φυτική παραγωγή (γεωργία) και τη ζωϊκή παραγωγή (κτηνοτροφία - πτηνοτροφία).

Ο τομέας αυτός της οικονομικής δραστηριότητας ονομάζεται πρωτογενής και είναι αυτός με τον οποίο κατ' αρχήν και σχεδόν αποκλειστικά ασχολήθηκε ο άνθρωπος μέχρι τη Βιομηχανική επανάσταση. Στον τομέα αυτό άρχισε ο άνθρωπος την πρώτη παραγωγική του προσπάθεια με τη συλλογή καρπών, το κυνήγι και την καλλιέργεια της γης.

Σήμερα ο τομέας αυτός της παραγωγής, αν και έχει μικρότερη ποσοστιαία συμμετοχή στην απασχόληση και στη δημιουργία του Α.Ε.Π. στις ανεπτυγμένες κυρίως χώρες, εντούτοις εξακολουθεί να είναι πολύ μεγάλης σημασίας, γιατί προσφέρει βασικά οικονομικά αγαθά που είναι απαραίτητα για τη φυσική-βιολογική ύπαρξη του ανθρώπου. Σε ορισμένες υπανάπτυκτες χώρες αποτελεί ακόμη τον κύριο τομέα παραγωγής και απασχολεί το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού.

Στην Ελλάδα ο πρωτογενής τομέας παραγωγής εξακολουθεί να έχει μεγάλη σημασία, παρόλο που η συμμετοχή του στην απασχόληση και στο Α.Ε.Π. μειώνεται σταδιακά όσο αναπτύσσεται οικονομικά η χώρα, όπως φαίνεται στον Πίνακα 1.2.

Πίνακας 1.2: Συμμετοχή του πρωτογενούς τομέα στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν και εθνικό εισόδημα
Εκατομμύρια δραχμές
Τομείς
και
κλάδοι
1988 1989 1990 1991(α) 1992(α) 1993(α) 1994(α) 1995(β)
I.
Πρωτογενής
τομέας
1.086.591 1.279.142 1.337.292 1.818.917 1.853.303 1.982.789 2.387.102 2.538.766
Γεωργία...
Δάση...
Αλιεία...
1.028.893
16.384
41.314
1.212.036 16.838 50.268 1.261.729 18.011 57.552 1.731.093 19.766 68.058 1.760.175 22.112 71.016 1.883.916 22.356 76.517 2.279.538 22.248 85.316 2.409.928 26.105 102.733
Ακαθάριστο
εγχώριο
προϊόν
6.620.725 7.838.252 9.218.908 11.071.526 12.531.000 14.359.099 15.979.071 17.816.664
Συμμετοχή
(%) του
Πρωτογενή
Τομέα στο
Α.Ε.Π.
16.4% 16.3% 14.5% 16.4% 14.8% 13.8% 14.9% 14.2%

(α) Προσωρινά στοιχεία
(β) Εκτιμήσεις
Πηγή: ΕΣΥΕ, Εθνικοί Λογαριασμοί της Ελλάδος

1.8.2 Δευτερογενής τομέας

Η Δευτερογενής παραγωγή περιλαμβάνει, όλες τις δραστηριότητες του ανθρώπου με τις οποίες μετασχηματίζει και μετατρέπει τα προϊόντα του πρωτογενούς τομέα με τεχνητό τρόπο (χρήση τεχνολογίας) σε άλλα διαφορετικής φύσης προϊόντα π.χ. σιτάρι » αλεύρι » ψωμί, αργό πετρέλαιο » βενζίνες κ.λ.π.

Η δευτερογενής παραγωγή έχει αναπτυχθεί και εξειδικευτεί τόσο πολύ ώστε να μη χρησιμοποιεί μόνο αυτούσια προϊόντα του πρωτογενούς τομέα (ανεπεξέργαστες ύλες) αλλά και ημικατεργασμένα ή έτοιμα προϊόντα (όπως εξαρτήματα μηχανών, υλικά οικοδομών κ.λ.π.) άλλων μονάδων του δευτερογενούς τομέα, στα οποία δίνει την τελική τους μορφή.

Η δευτερογενής παραγωγή, που ονομάζεται και δευτερογενής τομέας της οικονο- μίας, περιλαμβάνει τέσσερις μεγάλες ομάδες δραστηριοτήτων:

α) τα ορυχεία, τα μεταλλεία, τα λατομεία, τις αλυκές (δηλ. την εξόρυξη του ορυκτού πλούτου),

β) τη μεταποίηση,

γ) την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τη διανομή νερού, φυσικού αερίου κ.λ.π.

δ) τις κατασκευές (κατοικίες, τεχνικά έργα κ.ά.).

Στη δευτερογενή παραγωγή συμπεριλαμβάνονται (όπως φαίνεται πιο πάνω) και τα προϊόντα της εξόρυξης, παρόλο που αυτά τα παίρνουμε από τη φύση και θα μπορού- σαν να συμπεριληφθούν στα προϊόντα του πρωτογενούς τομέα.

Κατά γενική ομολογία η δευτερογενής παραγωγή αποτελεί τον πιο δυναμικό τομέα μιας οικονομίας, από την ανάπτυξη του οποίου εξαρτάται η συνολική οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας. Στις πολύ ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες των λεγόμενων μετα- βιομηχανικών οικονομιών ο δευτερογενής τομέας χάνει την πρώτη θέση ως προς τη συμμετοχή του στο ΑΕΠ από τον τριτογενή τομέα, δηλ. τις υπηρεσίες γενικά, των οποίων η ζήτηση αυξάνεται σε βάρος των προϊόντων του πρωτογενούς και του δευτερογενούς τομέα.

Στην Ελλάδα, που βρίσκεται σε φάση οικονομικής ανάπτυξης, η συμμετοχή του δευτερογενούς τομέα στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν παραμένει σταθερή πάνω από

23% με μικρές διακυμάνσεις: 1960 24,7% , 1970 23,6% , 1980 27,0% , 1990 28,0% , 1995 23,8%. Στους Πίνακες 1.3 και 1.4 φαίνεται η συμμετοχή του δευτερογενούς τομέα στο Α.Ε.Π. στην περίοδο 1988-1995, και η συμβολή του στη συνολική απασχόληση, η οποία σταθεροποιήθηκε λίγο πάνω από 20% στην περίοδο 1993-1997.


Πίνακας 1.3: Συμμετοχή του δευτερογενούς τομέα στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν και εθνικό εισόδημα
Εκατομμύρια δραχμές
Τομείς και κλάδοι 1988 1989 1990 1991(α) 1992(α) 1993(α) 1994(α) 1995(β)
II. Δευτερογενής τομέας 1.876.563 2.193.573 2.580.982 2.968.858 3.290.206 3.714.774 3.999.836 4.233.378
Α. Βιομηχανία 1.431.337 1.651.463 1.905.165 2.185.347 2.444.218 2.769.273 2.990.987 3.130.705
1. Ορυχεία και λατομεία........... 108.258 118.434 140.937 156.977 162.397 172.944 186.238 213.615
2. Ηλεκτρισμός, φωταέριο,
νερό.......................................
174.426 186.419 252.978 292.007 340.447 376.599 405.221 433.992
3. Μεταποίηση........................ 1.148.653 1.346.610 1.511.250 1.736.363 1.941.374 2.219.730 2.399.528 2.483.098
Τροφίμων, ποτών, καπνού.... 230.995 288.784 316.986 400.138 491.854 694.285 777.600 694.431
Υφαντικών ειδών.................. 185.132 197.265 222.603 220.108 227.408 237.969 254.600 257.555
Ένδυσης και υπόδησης........ 83.762 89.098 99.948 117.951 129.953 148.797 144.300 137.524
Ξύλου και επίπλων.............. 38.198 46.883 55.841 66.978 70.787 76.075 73.000 85.701
Χαρτιού και εκτυπώσεων..... 82.473 97.181 104.769 124.831 147.495 165.190 181.709 208.696
Χημικών προϊόντων............ 158.825 200.106 224.793 245.795 274.160 315.492 353.000 402.133
Προϊόντων από μη μεταλλ.
ορυκτά.............................
92.035 101.292 124.359 134.308 141.563 154.425 171.000 183.732
Βασικών μεταλλουργικών
προϊόντων..........................
65.453 81.037 75.445 79.594 80.868 84.588 95.500 112.771
Μεταλλουργικών προϊόντων
μηχανών-συσκευών και
ηλεκτρ. μηχανών.................
107.626 126.354 129.974 155.936 174.150 190.728 193.919 229.728
Μεταφορικών μέσων............ 82.538 98.083 130.989 157.735 179.740 125.526 126.700 148.767
Διαφόρων ειδών................... 21.611 25.527 25.543 32.989 23.396 26.655 28.200 22.060
Β. Κατασκευές ..................... 445.226 542.110 675.817 783.511 845.988 945.501 1.008.850 1.102.673
Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν.... 6.620.725 7.838.252 9.218.903 11.071.526 12.531.000 14.359.099 15.979.071 17.816.664
Συμμετοχή (%) του Δευτερογε-
νούς Τομέα στο Α.Ε.Π...........
28.3%   28.0%  28.0%  26.8% 26.3%  25.9%   25.0% 23.8% 

(α) Προσωρινά στοιχεία
(β) Εκτιμήσεις
Πηγή: ΕΣΥΕ, Εθνικοί Λογαριασμοί της Ελλάδος

 

Πίνακας 1.4 Εργατικό δυναμικό απασχολούμενο στο δευτερογενή τομέα.
Εργατικό δυναμικό
απασχολούμενο στο δευτερογενή τομέα
Σε χιλιάδες
  1993 1994 1995 1996 1997
Εργατικό δυναμικό...................................... 4.118,4 4.193,4 4.248,5 4.318,3 4.294,4
Απασχολούμενοι
συνολικά

Κατά κλάδο:
899,8  895,2 887,1  885,8   865,7
Ορυχεία......................................................... 19,3 15,6 15,6 17,2 17,3
Μεταποίηση................................................... 579,5 577,8 577,7 576,1 558,7
Ηλεκτρισμός, φωταέριο................................... 39,6 40,6 41,5 40,7 40,7
Οικοδομήσεις, δημόσια έργα............................ 261,4 261,2 252,3 251,8 249,0
% του συνόλου του
εργατικού δυναμικού
21,8  21,3 20,9  20,5  20,2 
1.8.3 Τριτογενής τομέας

Η Τριτογενής παραγωγή περιλαμβάνει τις διάφορες υπηρεσίες, ιδιωτικές και κρατικές, που χρησιμοποιούνται από τους τελικούς καταναλωτές ή βοηθούν στην παραγωγή των προϊόντων των δύο άλλων τομέων της οικονομίας. Σε αυτό τον τομέα οικονομικής δραστηριότητας ανήκουν οι μεταφορές, το εμπόριο, οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, οι ελεύθεροι επαγγελματίες (δικηγόροι, γιατροί, μηχανικοί), οι απασχολούμενοι στον κλάδο αναψυχής (ηθοποιοί, τραγουδιστές) και στον τουρισμό.

Επίσης, οι κρατικές υπηρεσίες του τριτογενούς τομέα παρέχουν εκπαίδευση, υγεία, δικαιοσύνη, εσωτερική ασφάλεια, εθνική άμυνα κ.λ,π. δημιουργώντας τα ασφαλή πλαίσια για τη δραστηριοποίηση όλων των τομέων της οικονομίας και προσφέρουν διάφορες υπηρεσίες στον πολίτη (υπουργεία, ληξιαρχεία, δημοτικά καταστήματα κ.λ.π.).

Η συμβολή του τριτογενούς τομέα ποικίλλει ανάλογα με το επίπεδο της οικονομικής ανάπτυξης μιας χώρας. Όσο αναπτύσσεται μια οικονομία, τόσο αυξάνεται η συμμετοχή του τριτογενούς τομέα στην απασχόληση και στην παραγωγή. Στην Ελλάδα η συμβολή του τριτογενούς τομέα τόσο στο Α.Ε.Π. όσο και στη συνολική απασχόληση παρουσιάζει συνεχή αύξηση ( Πίνακας 1.5).


Πίνακας 1.5: Παραγωγή. Συμμετοχή του τριτογενούς τομέα στο ακαθάριστο εγχώριο πρoϊόν και εθνικό εισόδημα
Εκατομμύρια δραχμές

Τομείς
και
κλάδοι
1988 1989 1990 1991(α) 1992(α) 1993(α) 1994(α) 1995(β)
III.
Τριτογενής
τομέας
(Υπηρεσίες)
3.657.571 4.365.537 5.300.633 6.283.751 7.387.491 8.661.536 9.592.132 11.044.521
Ακαθάριστο
εγχώριο
προϊόν
6.620.725 7.838.252 9.218.903 11.071.526 12.531.000 14.359.099 15.979.071 17.816.664
Συμμετοχή
(%) του
Τριτογενή
Τομέα στο
Α.Ε.Π.
55.3% 55.7%  57.5%   56.8%  58.9%   60.3%   60.1%    62.0% 

(α) Προσωρινά στοιχεία
(β) Εκτιμήσεις
Πηγή: ΕΣΥΕ, Εθνικοί Λογαριασμοί της Ελλάδος. 1997

Στην Εικόνα 1.7 φαίνεται η συμβολή των τριών Τομέων της οικονομίας στην συνολική διαμόρφωση του Α.Ε.Π. στη χώρα μας για τα έτη 1994-1998.

Εικόνα 1.7
Εικόνα 1.7