Βιολογία - Βιβλίο Μαθητή
1.6 Τα όργανα 1.8 Ο οργανισμός Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος

Εικόνα

 

Εικόνα

1.7 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Πολλά όργανα μαζί που συνεργάζονται και εξυπηρετούν μια λειτουργία αποτελούν ένα σύστημα του οργανισμού.
Έτσι, η μύτη, ο λάρυγγας, η τραχεία, οι βρόγχοι και οι πνεύμονες είναι όργανα του αναπνευστικού συστήματος. Όλα τα συστήματα μαζί αποτελούν το ανθρώπινο σώμα.
Συστήματα του ανθρώπινου σώματος

  1. Πεπτικό σύστημα. Αποτελείται από τα όργανα του γαστρεντερικού σωλήνα (στόμα, οισοφάγος, στόμαχος, έντερο) και τους πεπτικούς αδένες (χολή, ήπαρ). Από το πεπτικό σύστημα εισέρχονται οι τροφές στον οργανισμό. Γι αυτό άλλωστε αποτελεί μια κύρια πύλη εισόδου μικροβίων στο σώμα. Είναι όμως εφοδιασμένο με ειδικούς σχηματισμούς του ανοσοποιητικού συστήματος. Στο πεπτικό διασπώνται οι τροφές και στη συνέχεια απορροφώνται από το επιθήλιο του εντέρου. Από εκεί μεταφέρονται με το κυκλοφορικό σύστημα σε όλο το σώμα, όπου και διανέμονται στους ιστούς ανάλογα με τις ενεργειακές τους ανάγκες.
  2. Ερειστικό σύστημα. Λέγοντας ερειστικό (δηλ. στηρικτικό) εννοούμε συνήθως μόνο τα οστά. Η στήριξη όμως του σώματος, όπως άλλωστε και η κίνησή του, απαιτεί και την συμμετοχή των μυών. Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει 206 περίπου οστά, που είναι κατάλληλα συνδεμένα μεταξύ τους με τις αρθρώσεις και σχηματίζουν το σκελετό. Εκτός από την κίνηση, πολλά οστά παρέχουν και προστατευτική λειτουργία για ευπαθείς περιοχές του σώματος (θώρακα, εγκέφαλο). Στα οστά του σκελετού είναι αποθηκευμένο το 99% του ασβεστίου του σώματος, ενώ στο μυελό των οστών παράγονται τα ερυθροκύτταρα και τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.
  1. Μυϊκό σύστημα. Μαζί με το ερειστικό διεκπεραιώνει τις κινήσεις των μελών του σώματος και κατ' επέκταση κινεί το σώμα μας. Είναι εκτελεστικό όργανο. Για να λειτουργήσει χρειάζεται εντολές από το νευρικό σύστημα, ενώ για να τραφεί, χρειάζεται την πλούσια αιμάτωση από τα αγγεία του κυκλοφορικού. Αποτελεί το 40% περίπου της σωματικής μάζας και τον κύριο καταναλωτή θρεπτικών ουσιών του σώματος.
  2. Αναπνευστικό σύστημα. Αποτελείται από τα όργανα της αναπνευστικής οδού, δηλαδή τη μύτη, το λάρυγγα, την τραχεία, τους βρόγχους και τους πνεύμονες. Εξυπηρετεί (μαζί με το κυκλοφορικό) την ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων (Ο2, CΟ2) μεταξύ του οργανισμού και του ατμοσφαιρικού αέρα. Έτσι όμως, αποτελεί πύλη εισόδου μικροβίων και άλλων βλαβερών ουσιών, αλλά όπως και το πεπτικό, είναι κατάλληλα εφοδιασμένο με κύτταρα του ανοσοποιητικού.
  3. Κυκλοφορικό σύστημα. Αποτελείται από την καρδιά (που λειτουργεί ως αντλία) και ένα κλειστό σύστημα αγγείων που εξασφαλίζει ότι το αίμα θα βρίσκεται (για όσο διαρκεί η ζωή μας) σε διαρκή κυκλοφορία. Αγγεία βρίσκονται παντού στο σώμα και μάλιστα σε πολύ μεγάλη πυκνότητα. Ακριβώς επειδή κυκλοφορεί διαρκώς στην άμεση γειτονία όλων των κυττάρων, επιτελεί ταυτόχρονα την τροφοδοσία των ιστών με θρεπτικά υλικά και οξυγόνο, την απομάκρυνση των άχρηστων ουσιών του κυτταρικού μεταβολισμού. Επίσης παίζει κεντρικό ρόλο στην άμυνα του οργανισμού και στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος (θερμορύθμιση).
  4. Λεμφικό σύστημα. Λειτουργεί συμπληρωματικά με το κυκλοφορικό. Αποτελείται από το σύστημα των λεμφαγγείων και των λεμφαδένων. Παίζει καθοριστικό ρόλο στην άμυνα του οργανισμού, αλλά και στην ισορροπία των υγρών μεταξύ ιστών και αίματος.
  5. Νευρικό σύστημα. Είναι το σύστημα που μαζί με το ενδοκρινικό συντονίζει τη λειτουργία όλων των υπόλοιπων συστημάτων, προκειμένου να διατηρείται σταθερό το εσωτερικό περιβάλλον του οργανισμού. Επιπλέον, προσλαμβάνει με ειδικά αισθητήρια όργανα και κύτταρα τις πληροφορίες από το εξωτερικό και εσωτερικό περιβάλλον του οργανισμού, αξιολογεί το σύνολο αυτών των πληροφοριών και τέλος, είναι το σύστημα στο οποίο παίρνονται οι αποφάσεις για όλες τις εκούσιες κινήσεις μας. Αποτελείται από δύο

Εικόνα


Εικόνα

Εικόνα

Εικόνα

μεγάλους κλάδους. Το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ) και το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ). Από το ΑΝΣ ρυθμίζονται λειτουργίες όπως ο καρδιακός ρυθμός η πίεση του αίματος, ενώ από το ΚΝΣ εκτελούνται οι ανώτερες λειτουργίες (φαντασία, συναισθήματα, κλπ) καθώς και όλες οι εκούσιες κινήσεις.

8. Ουροποιητικό σύστημα. Αποτελείται από τους νεφρούς τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα. Επιτελεί την αποβολή των άχρηστων και βλαβερών προϊόντων του μεταβολισμού. Στους νεφρούς γίνεται η διήθηση του αίματος. Ο ρόλος τους είναι επίσης
καθοριστικός στην οξεοβασική ισορροπία του σώματος (δηλαδή την ισορροπία οξέων και βάσεων στα υγρά του σώματος). Η λειτουργία των νεφρών είναι τόσο σημαντική για το σώμα, ώστε χαρακτηρίζονται ως ο "εγκέφαλος" του σώματος.

Εικόνα

9. Γεννητικό σύστημα. Αποτελείται από τα γεννητικά όργανα, που είναι διαφορετικά στα δύο φύλα. Με το γεννητικό σύστημα και τη γενετήσια επαφή επιτυγχάνεται η αναπαραγωγή και διαιώνιση του ανθρώπινου είδους. Φορέας αλλά και τροφός του εμβρύου είναι η γυναίκα, που είναι εφοδιασμένη με κατάλληλα όργανα και χαρακτηριστικά (ισχύο που να επιτρέπει την κύηση, μαζικοί αδένες). Τα αναπαραγωγικά όργανα στη γυναίκα είναι οι ωοθήκες και η μήτρα, ενώ στους άντρες οι όρχεις και το πέος. Οι ωοθήκες και οι όρχεις παράγουν όχι
μόνο γαμέτες (σπερματοζωάρια, ωάρια), αλλά και ορμόνες. Έτσι, συμμετέχουν ως όργανα και στο ενδοκρινικό σύστημα.

Εικόνα

10. Σύστημα ενδοκρινών αδένων Αποτελείται από τους διάφορους ενδοκρινείς αδένες όπως η υπόφυση, ο θυρεοειδής αδένας, τα επινεφρίδια κ.λ.π. Οι ορμόνες από αυτούς τους αδένες συμμετέχουν καθοριστικά στην διατήρηση της ομοιόστασης του οργανισμού, αλλά και διαμορφώνουν σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό και την ίδια τη συμπεριφορά του οργανισμού. Οπως και τα υπόλοιπα συστήματα δεν λειτουργεί από μόνο του αλλά βρίσκεται σε διαρκή αλληλεξάρτηση με όλα τα συστήματα.