Αρχές Οικονομίας (Α Γενικού Λυκείου) - Βιβλίο Μαθητή
10.7. Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 11.1. Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΖΩΗ ΑΛΛΑΖΕΙ Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος

10.8 ΟΙ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Τ ο κράτος συχνά δημιουργεί δημόσιες επιχειρήσεις ή μικτές επιχειρήσεις με δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια, αλλά υπό τον κρατικό έλεγχο. Στόχος των δημοσίων επιχειρήσεων είναι να εξυπηρετήσουν το δημόσιο συμφέρον και να βελτιώσουν την κοινωνική ευημερία σε τομείς παραγωγής, στους οποίους οι ιδιωτικές επιχειρήσεις ενδέχεται να μην μπορούν ή να μη θέλουν να προσφέρουν τις υπηρεσίες και τα εμπορεύματά τους.

Για να αποκτήσουμε τις υπηρεσίες των δημοσίων επιχειρήσεων πληρώνουμε αντίτιμο, όπως και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Το αντίτιμο αυτό πρέπει να καλύπτει το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και να επιτρέπει ένα μικρό κέρδος, ώστε να διευκολύνει τον εκσυγχρονισμό και την καλύτερη οργάνωση των επιχειρήσεων αυτών στο μέλλον.

Μερικές φορές η κυβέρνηση θεωρεί ότι το κόστος λειτουργίας μιας δημόσιας επιχείρησης είναι πολύ υψηλό και η τιμή που καλούνται να πληρώσουν οι καταναλωτές είναι ακριβή. Ενδέχεται στην περίπτωση αυτή να ζητήσει περιορισμό της τιμής καλύπτοντας τα σχετικά ελλείμματα από τον Δημόσιο Προϋπολογισμό.

Μερικοί από τους λόγους που οδηγούν στη δημιουργία δημοσίων επιχειρήσεων είναι:

Η παραγωγή εμπορευμάτων ζωτικής ανάγκης για όλους τους κατοίκους της χώρας σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος γεωγραφικής κάλυψης της προσφοράς. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της ενέργειας, των επικοινωνιών και των μεταφορών. Τέτοιες είναι οι περιπτώσεις του δικτύου διανομής ηλεκτρικού ρεύματος της ΔΕΗ, του δικτύου του ΟΤΕ κ.τ.λ.

Η παραγωγή δαπανηρών πολιτιστικών προϊόντων, χωρίς υψηλή κοινωνική ζήτηση που να επιτρέπει την κάλυψη των δαπανών, αλλά τα οποία θεωρούνται ως αναγκαία για τη βελτίωση του πολιτιστικού επιπέδου - Εθνική Λυρική

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ: Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Σκηνή, Εθνικό Θέατρο, Κρατική Τηλεόραση, εκπαιδευτικές δραστηριότητες κ.τ.λ.

Η εξασφάλιση της εθνικής άμυνας - τηλεπικοινωνίες, βιομηχανίες παραγωγής οπλικών συστημάτων κ.τ.λ.

Ο ρόλος των δημοσίων επιχειρήσεων ήταν σημαντικός κατά την περίοδο που ακολούθησε το Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο όλες τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Οι δημόσιες επιχειρήσεις είχαν θεωρηθεί ως σημαντικό μέσον της επιδιωκόμενης προγραμματισμένης ανάπτυξης. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια τάση περιορισμού του ρόλου των δημοσίων επιχειρήσεων και μετατροπής τους σε ιδιωτικές. Αυτή η κατεύθυνση έχει δημιουργήσει έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ: Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ ΔΕΚΑΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Τ ο κράτος παρεμβαίνει σε πολλούς τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής και διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην οργάνωση της καθημερινής ζωής στις σύγχρονες κοινωνίες.

  • Η πρώτη κατηγορία παρεμβάσεων αφορά τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι πόροι σε διάφορες χρήσεις. Το κράτος με τις παρεμβάσεις του ενισχύει την παραγωγή ορισμένων αγαθών ή αποτρέπει την παραγωγή ορισμένων άλλων.
  • Η δεύτερη κατηγορία παρεμβάσεων αφορά την αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων στα εισοδήματα και στον πλούτο.
  • Η τρίτη κατηγορία παρεμβάσεων αφορά την επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής παραγωγής από τους διαθέσιμους πόρους.
  • Η τέταρτη κατηγορία παρεμβάσεων αφορά την ενίσχυση της αναπτυξιακής διαδικασίας.

Οι δαπάνες που γίνονται για να λειτουργήσει ο κρατικός μηχανισμός είναι οι δημόσιες δαπάνες.

Τα δημόσια έσοδα προέρχονται από τους φόρους, τα τέλη, την απόδοση της δημόσιας περιουσίας και τα κέρδη των δημόσιων επιχειρήσεων.

Η φορολογία αποτελεί τη σπουδαιότερη μορφή δημοσίων εσόδων.

Το σύστημα φορολόγησης μπορεί να είναι αναλογικό, προοδευτικό ή αντίστροφος προοδευτικό.

Το δημόσιο χρέος διακρίνεται ανάλογα με την πηγή από την οποία προέρχεται ο δανεισμός σε εσωτερικό και σε εξωτερικό δημόσιο χρέος. Επίσης, διακρίνεται ανάλογα με την περίοδο μέσα στην οποία πρέπει να γίνει η αποπληρωμή σε βραχυχρόνιο και σε μακροχρόνιο χρέος.

Ο Δημόσιος Προϋπολογισμός είναι νόμος του κράτους και ψηφίζεται από τη Βουλή κάθε χρόνο. Περιλαμβάνει ανάλυση των προβλεπόμενων δημοσίων εσόδων και δημοσίων δαπανών και η εφαρμογή του είναι υποχρεωτική για τη δημόσια διοίκηση. Ο προϋπολογισμός μπορεί να είναι ισοσκελισμένος, ελλειμματικός ή πλεονασματικός.

Οι παρεμβάσεις του κράτους που αναφέρονται στις δημόσιες δαπάνες και δημόσια έσοδα και συνοψίζονται στο δημόσιο προϋπολογισμό αποτελούν τη δημοσιονομική πολιτική του κράτους.

Το κράτος ασκεί επίσης νομισματική πολιτική μέσω της κεντρικής τράπεζας, ελέγχοντας την ποσότητα του χρήματος, το ύψος των επιτοκίων και την τιμή του συναλλάγματος. Ασκεί επίσης άμεσους διοικητικούς ελέγχους επιβάλλοντας κανόνες και επιβλέποντας την τήρησή τους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ: Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

  • Δημόσια Αγαθά
  • Κατανομή Παραγωγικών Πόρων
  • Κοινωνικός Μισθός
  • Δημοσιονομική Πολιτική
  • Νομισματική Πολιτική
  • Διοικητικά Μέτρα
  • Κρατικός Μηχανισμός
  • Μεταβιβαστικές Πληρωμές
  • Τέλη
  • Δημόσια Περιουσία
  • Φόρος Εισοδήματος
  • Αναπτυξιακή Διαδικασία
  • Δημόσιες Δαπάνες
  • Δημόσια Έσοδα
  • Φόρος Περιουσίας
  • Φόρος Καταναλωτικών Δαπανών
  • Άμεση Φορολογία
  • Έμμεση Φορολογία
  • Φορολογητέο Εισόδημα
  • Αναλογική Φορολογία
  • Προοδευτική Φορολογία
  • Αντιστρόφως Προοδευτική Φορολογία
  • Φορολογικός Συντελεστής
  • Φόρος Κληρονομιάς
  • Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης
  • Φόρος Προστιθέμενης Αξίας
  • Δημόσιο Χρέος
  • Τοκοχρεολυτική Δαπάνη
  • Δημόσιος Προϋπολογισμός
  • Δημόσιος Δανεισμός
  • Ισοσκελισμένος Προϋπολογισμός
  • Ελλειμματικός Προϋπολογισμός
  • Πλεονασματικός Προϋπολογισμός
  • Δημόσιες Επιχειρήσεις

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ


ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΥΝΤΟΜΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ

  1. Τι ονομάζουμε «δημόσιο αγαθό»; Δώστε μερικά παραδείγματα δημόσιων αγαθών.
  2. Για ποιους λόγους το κράτος παρεμβαίνει στην οικονομική ζωή;
  3. Τι είναι και από τι συγκροτείται ο κρατικός μηχανισμός;
  4. Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται οι κρατικές δαπάνες;
  5. Τι είναι ο φορολογικός συντελεστής;
  6. Τι είναι οι φόροι καταναλωτικής δαπάνης; Να αναφέρετε τις κυριότερες μορφές τους στην Ελλάδα.
  7. Τι είναι η ετήσια τοκοχρεολυτική δαπάνη; Ποια τμήματα την αποτελούν;
  8. Γιατί οι έμμεσοι φόροι θεωρούνται ως «κοινωνικά άδικοι»;
  9. Τι είναι ο Δημόσιος Προϋπολογισμός; Ποια όργανα τον κράτους είναι αρμόδια για την έγκρισή του και ποια για την εφαρμογή του;