Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)
10. Οι αγώνες των Σουλιωτών 2. Η εξέγερση στη Μολδοβλαχία Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος
ΕΝΟΤΗΤΑ  
Γ
pin

Η Μεγάλη Επανάσταση (1821 -1830)

ενότητα Γενότητα Γ ενότητα Γ
ενότητα Γ
ενότητα Γ ενότητα Γενότητα Γ
image Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Τρίτη Ενότητα

Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)

Θεόδωρος Βρυζάκης, «Υπέρ Πατρίδος το Παν», πίνακας του 1858, Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλέξανδρου ΣούτζουΕξωτερικός Σύνδεσμος

Θεόδωρος Βρυζάκης,
«Υπέρ Πατρίδος το Παν», πίνακας
του 1858, Αθήνα,
Εθνική Πινακοθήκη
- Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου

Εισαγωγή

Η Μεγάλη Επανάσταση του 1821 αποτελεί την κορυφαία προσπάθεια των Ελλήνων να αποκτήσουν την ελευθερία τους. Παρά τις δυσκολίες και τα προβλήματα, εσωτερικά και εξωτερικά, η Επανάσταση πέτυχε τελικώς το στόχο της. Μέσα σε σχετικά σύντομο διάστημα, ως το 1830, η Ελλάδα κέρδισε την ανεξαρτησία της έστω και με περιορισμένα σύνορα. Η ελεύθερη εθνική ζωή ξεκίνησε και τέθηκαν νέοι εθνικοί στόχοι.

Η τρίτη ενότητα αποτελείται από δεκαοχτώ κεφάλαια.

 
 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.

Η Φιλική Εταιρεία

Η Φιλική Εταιρεία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.

Η εξέγερση στη Μολδοβλαχία

Η εξέγερση στη Μολδοβλαχία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Η επανάσταση στην Πελοπόννησο

Η επανάσταση στην Πελοπόννησο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Η επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα

Η επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου

Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Η επανάσταση στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία

Η επανάσταση στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7.

Η άλωση της Τριπολιτσάς

Η άλωση της Τριπολιτσάς

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8.

Οι αγώνες του Κανάρη

Οι αγώνες του Κανάρη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Η εκστρατεία του Δράμαλη Δερβενάκια

Η εκστρατεία του Δράμαλη Δερβενάκια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10.

Ο Μάρκος Μπότσαρης

Ο Μάρκος Μπότσαρης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο - ο Παπαφλέσσας

Ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο - ο Παπαφλέσσας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12.

Η δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου – ο Διονύσιος Σολωμός

Η δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου – ο Διονύσιος Σολωμός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13. Οι αγώνες του Καραϊσκάκη

Οι αγώνες του Καραϊσκάκη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14.

Ο Φιλελληνισμός

Ο Φιλελληνισμός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15.

Η παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων και η Ναυμαχία του Ναυαρίνου

Η παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων και η Ναυμαχία του Ναυαρίνου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16. Οι Εθνοσυνελεύσεις και η πολιτική οργάνωση του Αγώνα

Οι Εθνοσυνελεύσεις και η πολιτική οργάνωση του Αγώνα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του

Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18.

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία

εικόνα
 
image ►► ΕΝΟΤΗΤΑ Γ

Κεφάλαιο 1

Η Φιλική Εταιρεία

Μέσα σε δυο αιώνες (15ος - 17ος αιώνας) οι Οθωμανοί Τούρκοι κατέκτησαν ολόκληρη σχεδόν την ελληνική Χερσόνησο. Ορισμένες όμως περιοχές παρέμειναν, ήδη από το 1204, για μεγαλύτερο ή μικρότερο χρονικό διάστημα στην κυριαρχία των Λατίνων και κυρίως των Βενετών, των Γενουατών και των Φράγκων.

Ο όρκος των Φιλικών
Ο όρκος των Φιλικών
ιστορική γραμμή
 
Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)  

Ο ι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας προχώρησαν στην εγγραφή μελών στις ελληνικές παροικίες του εξωτερικού και στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, ενθαρρυμένοι από το επαναστατικό πνεύμα του Ρήγα Βελεστινλή, τους αγώνες του Λάμπρου Κατσώνη και των Σουλιωτών καθώς και την αναταραχή που προκαλούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία απείθαρχοι πασάδες. Οι Φιλικοί, όπως αποκαλούνταν τα μέλη της, χρησιμοποιούσαν κρυπτογραφικό κώδικα για να επικοινωνούν μεταξύ τους και υπέγραφαν με ψευδώνυμα. Η μύηση τους στην οργάνωση είχε τη μορφή ιεροτελεστίας, που τη σφράγιζε ο όρκος μπροστά σε ιερέα.

Οι Φιλικοί άφηναν να εννοείται ότι πίσω από την Εταιρεία υπήρχε μια Μεγάλη Δύναμη, που ήθελε την απελευθέρωση των Ελλήνων. Πολλοί πίστευαν ότι πίσω από την μυστική Αρχή της Φιλικής Εταιρείας κρυβόταν η Ρωσία, ωστόσο οι ηγέτες της γνώριζαν καλά, παρόλο που δεν το φανέρωναν, ότι η οργάνωση στηριζόταν στον ενθουσιασμό των λογίων πατριωτών και στα χρήματα που κατέβαλλαν τα εγγραφόμενα μέλη της, ιδίως οι υπάλληλοι και οι έμποροι. Ήταν ένα σχέδιο παράτολμο για όποιον λογάριαζε τα εμπόδια που υπήρχαν, το οποίο όμως τελικά πέτυχε.

Τα μέλη της Φιλικής Εταιρείας στην αρχή ήταν ελάχιστα. Το 1818, όμως, η οργάνωση μετέφερε την έδρα της στην καρδιά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την Κωνσταντινούπολη. Τότε η στρατολόγηση μελών επεκτάθηκε σε ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία και στη σημερινή Ελλάδα. Σ' αυτήν μυήθηκαν πολλοί από τους πρωταγωνιστές του Αγώνα, όπως ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δίκαιος ή Παπαφλέσσας, ο πρώην κλέφτης Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, οι οπλαρχηγοί Ιωάννης Φαρμάκης και Γεωργάκης Ολύμπιος και αρκετοί άλλοι. Την οργάνωση βοήθησε αποφασιστικά και ο μεγαλέμπορος Παναγιώτης Σέκερης, που πρόσφερε μεγάλο μέρος της περιουσίας του.

Τα μέλη της Φιλικής Εταιρείας σταδιακά αυξήθηκαν. Οι ηγέτες της πρότειναν στον Ιωάννη Καποδίστρια, που ήταν τότε υπουργός των Εξωτερικών της Ρωσίας, να τεθεί επικεφαλής της. Εκείνος αρνήθηκε, γιατί πίστευε ότι οι συνθήκες που επικρατούσαν στην Ευρώπη δεν ήταν ευνοϊκές για τους Έλληνες. Μετά την άρνησή του, η αρχηγία προσφέρθηκε το 1820 στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, στρατηγό και υπασπιστή του Τσάρου, ο οποίος δέχτηκε με προθυμία τον ανώτατο τίτλο του Γενικού Εφόρου λαμβάνοντας άδεια απουσίας δυο χρόνων από τη ρωσική αυλή.

Με την προσχώρηση του Υψηλάντη, εντάθηκαν οι προετοιμασίες για τη Μεγάλη Επανάσταση. Σύμφωνα με τα σχέδια των Φιλικών, η Επανάσταση επρόκειτο να ξεκινήσει ταυτόχρονα στη Μολδοβλαχία και στην Πελοπόννησο, ώστε να διασπαστεί ο οθωμανικός στρατός, ο οποίος βρισκόταν ήδη σε πόλεμο με τον Αλή Πασά στα Ιωάννινα, ενώ και στην Κωνσταντινούπολη θα ξεσπούσαν ταραχές. Ζητήθηκε επίσης από τους Σέρβους και τους Βούλγαρους, που ήταν κι αυτοί υπόδουλοι των Οθωμανών Τούρκων, να επαναστατήσουν ενώ πιθανή φαινόταν και η εμπλοκή των Ρώσων, αν οι Τούρκοι περνούσαν τον Δούναβη.

Γλωσσάρι

Απείθαρχοι πασάδες: Πασάδες που δεν υπάκουαν πάντοτε στις διαταγές του Σουλτάνου.

Κρυπτογραφικός κώδικας: Η γραφή με σύμβολα, προκειμένου να μην γίνεται κατανοητή από άλλους.

Μολδοβλαχία: Πρόκειται για τις δύο ημιαυτόνομες περιοχές στα Βόρεια σύνορα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τη Μολδαβία και τη Βλαχία, τις οποίες κατά τον 18ο αιώνα κυβερνούσαν 'Έλληνες Φαναριώτες. Σήμερα κατά το μεγαλυτερο μέρος τους αποτελούν τμήμα της Ρουμανίας.

Δούναβης: Ποταμός της Κεντροανατολικής Ευρώπης.

 
 
image Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου
►► ΕΝΟΤΗΤΑ Γ

Οι πηγές αφηγούνται... image

1. Ο όρκος των Φιλικών (απόδοση στα νέα ελληνικά)

«Ορκίζομαι οικειοθελώς ενώπιον του αληθινού Θεού ότι θα είμαι για όλη μου τη ζωή απόλυτα πιστός στην Εταιρεία. Ορκίζομαι ότι δεν θα φανερώσω το παραμικρό από τα Σημεία και τους λόγους της, ούτε θα σταθώ για κανέναν λόγο η αφορμή να καταλάβουν ποτέ οι άλλοι, ούτε οι συγγενείς ούτε ο Πνευματικός ούτε ο φίλος μου, ότι γνωρίζω ο,τιδήποτε σχετικά με αυτά... Ορκίζομαι ότι θα τρέφω στην καρδιά μου αδιάλλακτο μίσος κατά των τυράννων της Πατρίδας μου, κατά των οπαδών και κατά των ομοφρόνων τους. Θα ενεργώ πάντα με τρόπο που να τους βλάπτει και όταν το επιτρέψουν οι εξελίξεις θα συμβάλλω στην πλήρη καταστροφή τους.».

2. Προετοιμασία της Επανάστασης (απόδοση στα νέα ελληνικά)

«Κατάλαβα τότε, πως ό,τι κάνουμε θα το κάνουμε μόνοι μας και ότι δεν έχουμε καμία ελπίδα από τους ξένους. Ο Τζωρτζ* πήγε στη Νεάπολη, έγινε εκεί στρατηγός. Με προσκάλεσε με δύο γράμματά του, αλλά επειδή ήξερα για την Εταιρία δεν δέχθηκα, αλλά κοίταξα πότε θα επαναστατήσουμε για την πατρίδα μας. Για την Εταιρία μου είπε ο Πάγκαλος**. Έπειτα πέρασε ο Αριστείδης ο Παπάς και ο Αναγνωσταράς μου έφερε γράμμα από την Εταιρία, και τότε άρχισα να κατηχώ κι εγώ διάφορους στην Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά και διάφορους καπεταναίους σπετσιώτικων και υδραίικων καραβιών. Στα 1820 έλαβα γράμματα από τον Υψηλάντη για να είμαι έτοιμος, όπως και όλοι οι δικοί μας. Εικοστή πέμπτη Μαρτίου ήταν η μέρα της γενικής επανάστασης».

Κολοκοτρώνη Απομνημονεύματα, Καταγραφή Γ. Τερτσέτη, επιμέλεια Τάσος Βουρνάς, Αθήνα 1983, σ. 69.

* Πρόκειται για τον Άγγλο στρατιωτικό Ρ. Τσωρτς.

** Πρόκειται για τον Νικόλαο Πάγκαλο, ταγματάρχη του ρωσικού στρατού.

Το Συνέδριο της Βιέννης (1815)

Το Συνέδριο της Βιέννης (1815)

Ματιά στο παρελθόν

Η Ιερή Συμμαχία

Η σύσταση της Φιλικής Εταιρείας έγινε σε μια ιδιαίτερα δυσμενή για την ελληνική υπόθεση στιγμή. Το 1815 νικήθηκε οριστικά ο Ναπολέοντας και οι φιλελεύθερες ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης παραμερίστηκαν. Τότε ιδρύθηκε η Ιερή Συμμαχία με πρωτοβουλία των νικητών (κυρίως της Αυστρίας, της Ρωσίας και της Πρωσίας), οι οποίοι επιθυμούσαν να διατηρηθεί το «παλαιό μοναρχικό καθεστώς». Για τον λόγο αυτό, ήταν αντίθετοι σε κάθε επαναστατική κίνηση, καταδικάζοντάς την ως επικίνδυνη.

 
Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)  
Οι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας, Εμμανουήλ Ξάνθος (αριστερά), Νικόλαος Σκουφάς (μέση) και Αθανάσιος Τσακάλωφ (δεξιά), Αθήνα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη

Οι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας, Εμμανουήλ Ξάνθος (αριστερά), Νικόλαος Σκουφάς (μέση) και Αθανάσιος Τσακάλωφ (δεξιά), Αθήνα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη

Παράσταση της σκλαβωμένης Ελλάδας, Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη

Παράσταση της σκλαβωμένης Ελλάδας, Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη

Το σπίτι στην Οδησσό της Ρωσίας, στο οποίο ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία και η πλάκα που έχει εντοιχιστεί στην πρόσοψή του

Το σπίτι στην Οδησσό της Ρωσίας, στο οποίο ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία και η πλάκα που έχει εντοιχιστεί στην πρόσοψή του

Ερωτήματα

• Με ποιους τρόπους έδρασε η Φιλική Εταιρεία και ποιοι ήταν οι στόχοι της;

• Για ποιους Λόγους πιστεύετε ότι ο Κολοκοτρώνης (Πηγή 2) υποστηρίζει πως οι Έλληνες θα έπρεπε να βασίζονται μόνο στις δικές τους δυνάμεις; Στην απάντηση θα σας βοηθήσει η «Ματιά στο παρελθόν» και όσα έχετε διδαχθεί στην προηγούμενη ενότητα.