Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού - Βιβλίο Μαθητή
2.Το κίνημα στο Γουδί και η κυβέρνηση Βενιζέλου 4.Η Ελλάδα στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος
Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου
►► ΕΝΟΤΗΤΑ E

Κεφάλαιο 3

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι

Οι προσδοκίες, που καλλιέργησε στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς το κίνημα των Νεοτούρκων το 1908, γρήγορα διαψεύστηκαν. Παρά τις επίσημες διακηρύξεις για ισότητα όλων των υπηκόων, οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εξακολουθούσαν να υπομένουν διακρίσεις. Μπροστά στις αρνητικές αυτές εξελίξεις, τα βαλκανικά κράτη προχώρησαν σε μυστικές συνεννοήσεις μεταξύ τους, οι οποίες οδήγησαν στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913.

Στρατιωτικές επιχειρήσεις Βαλκανικών Πολέμων

Στρατιωτικές επιχειρήσεις Βαλκανικών Πολέμων

Το διάγγελμα του βασιλιά Γεωργίου Α', με το οποίο κηρύχθηκε ο πόλεμος εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το διάγγελμα υπογράφει μεταξύ άλλων και ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος

Το διάγγελμα του βασιλιά Γεωργίου Α', με το οποίο κηρύχθηκε ο πόλεμος εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το διάγγελμα υπογράφει μεταξύ άλλων και ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος

ιστορική γραμμή
 
Η Ελλάδα στον 20ό αιώνα  

Π αρόλο που οι Μεγάλες Δυνάμεις ήταν αντίθετες στην αλλαγή συνόρων, η Σερβία, η Βουλγαρία, το Μαυροβούνιο και η Ελλάδα συμμάχησαν εναντίον των Τούρκων και τους κήρυξαν τον πόλεμο, διεκδικώντας τα εδάφη που κατείχε η Οθωμανική Αυτοκρατορία στη Βαλκανική Χερσόνησο.

Ο Α' Βαλκανικός Πόλεμος ανάμεσα στους τέσσερις σύμμαχους βαλκανικούς λαούς και τους Τούρκους ξέσπασε τον Οκτώβριο του 1912. Η Ελλάδα είχε φροντίσει έγκαιρα να οργανώσει και να εξοπλίσει τα στρατεύματά της, εκπαιδεύοντας τους στρατιώτες και παραγγέλλοντας νέα πυροβόλα, τουφέκια καθώς και πυρομαχικά.

Ο ελληνικός στρατός, που ενισχύθηκε με αρκετούς εθελοντές Έλληνες και Φιλέλληνες, με αρχιστράτηγο τον διάδοχο του θρόνου Κωνσταντίνο, κινήθηκε προς δύο κατευθύνσεις: προς την Ήπειρο και τη Μακεδονία. Με συντονισμένες και αιφνιδιαστικές κινήσεις τα ελληνικά στρατεύματα απελευθέρωσαν την Ελασσόνα και τη Δεσκάτη, ενώ μετά τη μάχη στο Σαραντάπορο μπήκαν στην Κοζάνη σε λιγότερο από μία εβδομάδα από την κήρυξη του πολέμου.

Για να μην καταλάβουν οι Βούλγαροι τη Θεσσαλονίκη, ο ελληνικός στρατός, με εντολή του πρωθυπουργού Βενιζέλου, στράφηκε αμέσως προς την πρωτεύουσα της Μακεδονίας. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης κρίθηκε σε αποφασιστική μάχη στα Γιαννιτσά (19-20 Οκτωβρίου 1912), η οποία έληξε με νίκη των Ελλήνων. Αργά το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου 1912 ο Οθωμανός διοικητής της πόλης Χασάν Ταχσίν Πασάς υπέγραψε το Πρωτόκολλο παράδοσης της Θεσσαλονίκης στους Έλληνες. Δύο μέρες αργότερα ο διάδοχος Κωνσταντίνος και τμήματα του ελληνικού στρατού μπήκαν στην πόλη και έγιναν δεκτοί με ενθουσιασμό.

Αλλά και στην περιοχή της Ηπείρου οι Έλληνες στρατιώτες απελευθέρωσαν σημαντικές πόλεις, όπως τα Ιωάννινα και προχώρησαν προς τη Βόρεια Ήπειρο. Ταυτόχρονα ο στόλος, με αρχηγό το ναύαρχο Κουντουριώτη, κατάφερε να εμποδίσει τη μεταφορά τουρκικών στρατευμάτων από τη Μικρά Ασία και απελευθέρωσε πολλά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.

Τον Μάιο του 1913 ο Α' Βαλκανικός Πόλεμος τερματίστηκε με συνθήκη που υπογράφηκε στο Λονδίνο, ύστερα από μεσολάβηση των Μεγάλων Δυνάμεων. Η Τουρκία είχε νικηθεί και αποχώρησε οριστικά από τα Βαλκάνια. Παραιτήθηκε επίσης από τα δικαιώματά της στην Κρήτη.

Όμως η ρύθμιση των συνόρων ανάμεσα στα βαλκανικά κράτη προκάλεσε τον Β' Βαλκανικό Πόλεμο, τον Ιούνιο του 1913. Η Βουλγαρία δεν έμεινε ικανοποιημένη από τα εδάφη που κέρδισε, γι' αυτό ήρθε σε σύγκρουση με τους πρώην συμμάχους της, την Ελλάδα και τη Σερβία. Ο ελληνικός στρατός κέρδισε σημαντικές νίκες και κατέλαβε την υπόλοιπη Κεντρική καθώς και την Ανατολική Μακεδονία. Ο Β' Βαλκανικός Πόλεμος έληξε το καλοκαίρι του ίδιου χρόνου με ήττα της Βουλγαρίας.

Τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα καθορίστηκαν με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου. Ολόκληρη η Ανατολική Μακεδονία δόθηκε στην Ελλάδα ενώ οι Βούλγαροι κράτησαν τη Δυτική Θράκη. Η Βόρεια Ήπειρος, με την επιμονή των Μεγάλων Δυνάμεων, παραχωρήθηκε στην Αλβανία, που τότε δημιουργήθηκε ως κράτος.

Μετά τους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους το ελληνικό κράτος διπλασίασε σχεδόν την έκτασή του, περικλείοντας στα σύνορά του πολλές από τις αλύτρωτες περιοχές (Ήπειρο, Μακεδονία, Κρήτη και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου). Αλλά και ο πληθυσμός της χώρας αυξήθηκε θεαματικά. Οι συντονισμένες προσπάθειες και η συνεργασία του πρωθυπουργού Βενιζέλου με τον αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο είχαν καρποφορήσει.

Γλωσσάρι

Συνθήκη του Βουκουρεστίου: Υπογράφηκε τον Αύγουστο του 1913, για να καθορίσει τα νέα σύνορα των Βαλκανικών κρατών.

 
 
Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου
►► ΕΝΟΤΗΤΑ E

Οι πηγές αφηγούνται...

1. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης

«Η σημαία μας πρωτοϋψώθηκε στο Λευκό Πύργο εκείνη την ημέρα το πρωί, την ώρα ακριβώς που έρχονταν απ' τον παραλιακό δρόμο η παρέλασις της νίκης. Τα κανόνια στημένα εκεί κοντά, χαιρετούσαν με πυροβολισμούς, τα καράβια στο λιμάνι σφύριζαν όλα μαζί και έφιπποι προπορεύουνταν του στρατού ο βασιλεύς Γεώργιος, ο Διάδοχος και το Επιτελείο. Ο κόσμος που είχε ξεχυθή στους δρόμους ζητωκραύγαζε έξαλλος και πολλά μάτια δάκρυσαν από συγκίνησι».

Αλέξανδρου Δ. Ζάννα, «Ο Μακεδονικός Αγών. Αναμνήσεις», Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (επιμ.), Ο Μακεδονικός Αγώνας. Απομνημονεύματα, Θεσσαλονίκη 1984, σ. 163.

2. Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων

«Η άλωσις των Ιωαννίνων προεκάλεσεν έκρηξιν ενθουσιασμού εις ολόκληρον την Ελλάδα. Η επί τόσους μήνας παραταθείσα σκληρά εκείνη εκστρατεία και η φήμη περί του απορθήτου του Μπιζανίου, εκράτουν εν αγωνία και ανησυχία την ψυχήν του Λαού. Η πόλις των Ιωαννίνων εξ άλλου ήτο εξαιρετικώς συνδεδεμένη με ωραίους θρύλους και παραδόσεις προς την μακράν ιστορίαν της Φυλής. Ήτο φυσικόν συνεπώς η είδησις της αλώσεως να δημιουργήση καθ' άπασαν την χώραν την φρενίτιδα χαράς και ενθουσιασμού, ήτις παρετηρήθη τας ημέρας εκείνας».

Θεόδωρος Πάγκαλος, Τα απομνημονεύματα μου 1897-1947. Η ταραχώδης περίοδος της τελευταίας πεντηκονταετίας, τόμ. 1 (1897-1913), Αθήνα 1950, σ. 275.

Τα δικαιώματα των γυναικών

Ματιά στο παρελθόν

Τα δικαιώματα των γυναικών

Το κίνημα για τα δικαιώματα των γυναικών έχει τις ρίζες του στον 19ο αιώνα. Οι σουφραζέτες, όπως ονομάστηκαν οι γυναίκες που διεκδικούσαν δυναμικά το δικαίωμα να ψηφίζουν, δραστηριοποιήθηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα όμως στη Βρετανία. Η δράση τους κορυφώθηκε το 1912 αλλά συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια. Μετά την απόφαση των σουφραζετών κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο να αναστείλουν προσωρινά τον αγώνα τους για χάρη της εθνικής ενότητας, η βρετανική Κυβέρνηση το 1918 παραχώρησε τελικά το δικαίωμα ψήφου σε όλες τις γυναίκες που είχαν συμπληρώσει το 30ό> έτος της ηλικίας τους. Ήταν η ευτυχής κατάληξη ενός συνεπούς και δίκαιου αγώνα. Στην Ελλάδα το ζήτημα της ψήφου όλων των γυναικών λύθηκε με το Σύνταγμα του 1952.

Η κήρυξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου, όπως αποτυπώθηκε στο πρωτοσέλιδο της ελληνικής εφημερίδας Σκριπ


Η κήρυξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου, όπως αποτυπώθηκε στο πρωτοσέλιδο της ελληνικής εφημερίδας Σκριπ


Ο Χασάν Ταχσίν Πασάς υπογράφει την παράδοση της Θεσσαλονίκη, υδατογραφία, συλλογή Δημοτικής Πινακοθήκης Θεσσαλονίκη

Ο Χασάν Ταχσίν Πασάς υπογράφει την παράδοση της Θεσσαλονίκη, υδατογραφία, συλλογή Δημοτικής Πινακοθήκης Θεσσαλονίκη
 
Η Ελλάδα στον 20ό αιώνα  
Η είσοδος του Βασιλιά Γεώργιου Α' και του διαδόχου Κωνσταντίνου στη Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη

Η είσοδος του Βασιλιά Γεώργιου Α' και του διαδόχου Κωνσταντίνου στη Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη


Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια αμέσως μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους

Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια αμέσως μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους
Σκηνή νοσοκομείου, Θεσσαλονίκη 1912, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

Σκηνή νοσοκομείου, Θεσσαλονίκη 1912, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

Σκηνή από την πολιορκία των Ιωαννίνων, Ιωάννινα, Χάνι Εμίν Αγά

Σκηνή από την πολιορκία των Ιωαννίνων, Ιωάννινα, Χάνι Εμίν Αγά

Πανηγυρική είσοδος στρατιωτικών οχημάτων στα Ιωάννινα

Πανηγυρική είσοδος στρατιωτικών οχημάτων στα Ιωάννινα

Ο ελληνικός στρατός αποβιβάζεται στη Μυτιλήνη

Ο ελληνικός στρατός αποβιβάζεται στη Μυτιλήνη

Ερωτήματα

• Ποια υπήρξαν τα αποτελέσματα των Βαλκανικών Πολέμων για την Ελλάδα;

• Με βάση τα κείμενα των πηγών, με ποια συναισθήματα δέχτηκαν οι Έλληνες τις επιτυχίες των Βαλκανικών Πολέμων;