Γραμματική (Ε και ΣΤ Δημοτικού)
Συνθέτω φράσεις και προτάσεις - Σύνταξη 16.2 Τα είδη των φράσεων Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος

ENOTHTA 16

Πώς συνθέτω φράσεις
και προτάσεις;

eikonaE16_01

16.1       Mε την πρόταση συνδέω δύο φράσεις

eikonaE16_02
φρέσκα
μισό
Παρακαλώ
ένα
Ε, μόνο με
σκέτες λέξεις
πού να
συνεννοηθούνε...
Είδαμε πώς σχηματίζονται οι λέξεις και σε τι μας χρησιμεύουν. Όμως,
στην καθημερινή μας επικοινωνία χρησιμοποιούμε συνήθως πολύ μεγα-
λύτερες κατασκευές λόγου, τις φράσεις και τις προτάσεις:

Πρόταση λέγεται μια σειρά από λέξεις η οποία περιλαμβάνει
οπωσδήποτε ένα ρήμα και έχει δικό της, αυτοτελές νόημα.

eikonaE16_03

Με την πρόταση παρουσιάζουμε τη σχέση μιας ονοματικής
φράσης (ή λέξης που την αντικαθιστά, π.χ. αντωνυμίας)
με αυτά που περιγράφει το ρήμα (και η ρηματική φράση).

Η Μαρία κοιμάται.
Ονοματική Φράση Ρήμα
  • Η ονοματική φράση αυτή είναι το «υποκείμενο» της
    πρότασης.
  • Tο ρήμα και οι λέξεις που πάνε μαζί του φτιάχνουν
    τη «ρηματική φράση».
Βρίσκουμε το υποκεί-
μενο αν διαβάσουμε
την πρόταση και μετά
«ποια»/«ποιο»;
Π.χ. Ποια κοιμάται;
Η Μαρία
Tο υποκείμενο είναι
πάντοτε σε ονομα-
στική πτώση.

Η Μαρία πηγαίνει στο σχολείο με τις φίλες της.
Υποκείμενο   Ρηματική Φράση

 

Ο αδελφός του Πέτρου διάβαζε τα μαθήματά του μετά το μεσημέρι.
Υποκείμενο   Ρηματική Φράση

Μια απλή πρόταση είναι μια σειρά λέξεων που έχει δικό της, ξεχωριστό νόημα, και περιέχει ένα
και μόνο ρήμα.

eikonaE16_04
Δηλαδή, είναι προτάσεις τα:
Ο γιατρός έγραψε τη συνταγή.
Η φίλη της μητέρας μιλάει Ισπανικά.

Δεν είναι προτάσεις τα:
Η φίλη της μητέρας     τη συνταγή

Μα, οι σειρές των λέξεων η φίλη της μητέρας ή τη συνταγή
έχουν νόημα, κι ας μην είναι προτάσεις. Πώς να τις ονομάσω;
Η κάθε πρόταση φτιάχνεται από δύο μικρότερες ομάδες λέξεων, που
τις λέμε φράσεις: π.χ. τη φράση «Ο αδελφός του Πέτρου» και τη
φράση «έπαιζε μπάλα μετά το μεσημέρι». Την πρώτη θα τη λέμε
Ονοματική Φράση, γιατί σχηματίζεται γύρω από το Ουσιαστικό και τη
δεύτερη Ρηματική Φράση, γιατί σχηματίζεται γύρω από το Ρήμα.
eikonaE16_05

 

eikonaE16_06
O
αδελφός
του
Πέτρου
διάβαζε
μετά
το μεσημέρι
τα
μαθήματά
του
ΟΝΟΜΑΤΙΚΗ ΦΡΑΣΗ ΡΗΜΑΤΙΚΗ ΦΡΑΣΗ

Μια φράση αποτελείται από λέξεις, π.χ. η φράση ο αδελφός του Πέτρου αποτελείται από ένα άρθρο (ο), ένα ουσιαστικό (αδελφός) και ακόμα μία φράση (του Πέτρου). Το κύριο συστατικό της φράσης αυτής είναι το ουσιαστικό αδελφός, που αποτελεί και τη βασική λέξη (τον πυρή- να) της Ονοματικής Φράσης.

Αλλά και η Ρηματική Φράση μπορεί να περιέχει μικρότερες φράσεις. Έτσι, η Ρηματική Φράση διάβαζε τα μαθήματά του μετά το μεσημέρι αποτελείται από το Ρήμα διάβαζε, τη φράση τα μαθήματά του και τη φράση μετά το μεσημέρι.

eikonaE16_07
Ο αδελφός του Πέτρου
  διάβαζε τα μαθήματά του μετά το μεσημέρι
eikonaE16_09   eikonaE16_09
ΟΝΟΜΑΤΙΚΗ ΦΡΑΣΗ
 
ΡΗΜΑΤΙΚΗ ΦΡΑΣΗ
         
 
Π Ρ Ο ΤΑ Σ Η
 
eikonaE16_08
Βλέπουμε λοιπόν ότι η πρόταση αποτελείται από μια Ονοματική Φράση
– Υποκείμενο και μια Ρηματική Φράση. Αυτές, όμως, μπορεί να περιέ-
χουν μικρότερες φράσεις.
Τα σφηνοτουβλάκια μου κολλάνε το ένα πάνω στο άλλο και
όλα μαζί φτιάχνουν μια στέρεη κατασκευή.

 

eikonaE16_11
Ακριβώς! Η πρόταση φτιάχνεται όπως φτιάχνεται ένα σπίτι ή μια κατασκευή
με σφηνοτουβλάκια. Οι φθόγγοι φτιάχνουν συλλαβές, οι συλλαβές φτιά-
χνουν λέξεις, οι λέξεις εντάσσονται σε φράσεις, οι φράσεις καταλήγουν
σε μεγαλύτερες φράσεις και –τέλος– οι δύο πιο σημαντικές φράσεις, δη-
λαδή η Ονοματική Φράση – Υποκείμενο και η Ρηματική Φράση, μας δίνουν
την πρόταση.
Ναι ναι, ξέρω. Θυμάμαι. Μετά
οι προτάσεις δημιουργούν παραγράφους
και οι παράγραφοι κείμενο...
Τέλεια συνεργασία, δηλαδή!
Για να αναλύσω
τη δομή της πρό-
τασης...

Το λαίμαργο σκυλί έφαγε τα μελομακάρονα.

...Πρώτα βρίσκω τι μέρος του λόγου είναι κάθε λέξη.

eikonaE16_12
Άρθρο
Επίθετο
Ουσιαστικό
Ρήμα
Άρθρο
Ουσιαστικό
                         
Το
λαίμαργο
σκυλί
έφαγε
τα
μελομακάρονα

 

eikonaE16_13
Μετά, ξεχωρίζω την Ονοματική Φράση – Υποκείμενο από τη Ρηματι-
κή Φράση
(προσέχω όμως γιατί συχνά μέσα στη Ρηματική Φράση
υπάρχουν και ολόκληρες ονοματικές φράσεις, όπως εδώ η φράση τα
μελομακάρονα, που αποτελείται από ένα άρθρο και ένα ουσιαστικό):
eikonaE16_14
Ονοματική ΦράσηΥποκείμενο
  Ρηματική Φράση
eikonaE16_15   eikonaE16_16
Άρθρο
Επίθετο
Ουσιαστικό
Ρήμα
Ονοματική ΦράσηΑντικείμενο
                  eikonaE16_17
                 
Άρθρο
Ουσιαστικό
                         
Το
λαίμαργο
σκυλί
έφαγε
τα
μελομακάρονα

 


eikonaE16_18
Θυμάμαι ότι για να βρω το Υποκείμενο ρωτάω ποιος/ποια/ποιο. Η απά-
ντηση είναι το υποκείμενο. Για παράδειγμα, όταν ακούω την πρόταση
«Το λαίμαργο σκυλί έφαγε τα μελομακάρονα», ρωτάω: «Ποιος;». Η απά-
ντηση, δηλαδή η φράση «Το λαίμαργο σκυλί», είναι το υποκείμενο της
πρότασης.
Το υπόλοιπο μέρος της πρότασης, δηλαδή η φράση «έφαγε τα μελομα-
κάρονα», είναι η Ρηματική Φράση. Η Ρηματική Φράση, τώρα, μπορεί να
περιέχει μια φράση που να απαντά στην ερώτηση ποιον/ποια/τι και να δεί-
χνει το πρόσωπο, ζώο ή πράγμα που επηρεάζεται από την ενέργεια που
μας δείχνει το ρήμα. Η φράση αυτή λέγεται Αντικείμενο (π.χ. «τα μελο-
μακάρονα»). Για παράδειγμα, όταν ακούω την πρόταση «Το λαίμαργο σκυ-
λί έφαγε τα μελομακάρονα», ρωτάω «Τι (έφαγε);» Η απάντηση, δηλαδή
η φράση «τα μελομακάρονα», είναι το αντικείμενο της πρότασης.
Στο τέλος, ενώνω τις δύο μεγάλες φράσεις και
φτιάχνω την πρόταση:
eikonaE16_20
ΠΡΟΤΑΣΗ
eikonaE16_19
Ονοματική ΦράσηΥποκείμενο
  Ρηματική Φράση
eikonaE16_15   eikonaE16_16
Άρθρο
Επίθετο
Ουσιαστικό
Ρήμα
Ονοματική ΦράσηΑντικείμενο
                  eikonaE16_17
                 
Άρθρο
Ουσιαστικό
                         
Το
λαίμαργο
σκυλί
έφαγε
τα
μελομακάρονα

 

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 33
Αναλύω στο τετράδιό μου τη δομή των προτάσεων, ακολουθώ-
ντας τα παραπάνω βήματα:
  1. Η μητέρα αγαπάει τη λαϊκή μουσική.
  2. Οι μικροί ερευνητές ρωτούν το καθετί.
  3. Πολλοί αθλητές κάνουν μεγάλες θυσίες.