Ιστορία (Γ Δημοτικού) - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)
7. Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΛΙΘΟΥ 9. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος
ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ο ΚΥΚΛΑΔΙΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι άνθρωποι από τα παλιά χρόνια µέχρι σήµερα εργάζονται και δηµιουργούν. Όλα αυτά τα δηµιουργήµατα, που κάνουν τη ζωή των ανθρώπων καλύτερη και οµορφότερη, λέγονται µε µια λέξη πολιτισµός.
Πριν από πέντε χιλιάδες χρόνια λοιπόν, οι άνθρωποι ανακάλυψαν το χαλκό κι άρχισαν να φτιάχνουν χάλκινα εργαλεία. Ξεκίνησε τότε µια νέα εποχή, που ονοµάστηκε εποχή του χαλκού. Την εποχή αυτή στην Ελλάδα δηµιουργήθηκαν τρεις µεγάλοι πολιτισµοί:
Α) Ο Κυκλαδικός στις Κυκλάδες. Οι Κυκλάδες είναι τα νησιά του Αιγαίου, που
σχηµατίζουν κύκλο γύρω από το ιερό νησί Δήλο.
Β) Ο Μινωικός στην Κρήτη, που βασίλευε ο Μίνωας.
Γ) Ο Μυκηναϊκός στις Μυκήνες και σε άλλες πόλεις της Πελοποννήσου και της
υπόλοιπης Ελλάδας.
Οι αρχαιολόγοι, µε τις ανασκαφές που έκαναν, ανακάλυψαν στα µέρη αυτά ευρήµατα που δείχνουν πόσο σπουδαίοι ήταν αυτοί οι πολιτισµοί.
Εξωτερική πηγή
Α. Ο ΚΥΚΛΑΔΙΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Στη Μύκονο, στη Σέριφο,
στη Σίκινο, στη Μήλο,
πετάς κυπαρισσόµηλο
κι εγώ πετάω µήλο.
Στην Αµοργό, στην Κίµωλο,
στη Νιο, στη Σαντορίνη,
µου στέλνεις κιτρολέµονο,
σου στέλνω µανταρίνι.

Στίχοι Ν. Γκάτσου

Εξωτερική πηγή
ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ο ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

1. Η ζωή των Κυκλαδιτών

Πριν από πέντε χιλιάδες χρόνια, ένας σπουδαίος πολιτισµός αναπτύχθηκε στα νησιά του κεντρικού Αιγαίου που λέγονται Κυκλάδες.
Οι κάτοικοι των νησιών αυτών ήταν δεµένοι µε τη θάλασσα, γι’ αυτό έγιναν σπουδαίοι ναυτικοί, έµποροι και ψαράδες. Με τα µικρά τους πλοία ταξίδευαν στο Αιγαίο, αντάλλασσαν τα προϊόντα τους και γνώριζαν κι άλλους πολιτισµούς. Ήταν όµως και κτηνοτρόφοι, κυνηγοί και γεωργοί. Καλλιεργούσαν σιτάρι, ελιές και αµπέλια που τους έδιναν πολύ λάδι και κρασί.
Κατοικούσαν σε µικρές πόλεις κοντά στη θάλασσα ή στις πλαγιές µικρών λόφων. Πολλές φορές έκτιζαν γύρω από τις πόλεις τους τείχη, γιατί φοβούνταν τους πειρατές. Τα σπίτια τους, φτιαγµένα από πέτρες και λάσπη, βρίσκονταν πολύ κοντά το ένα στο άλλο. Είχαν ένα ή δυο δωµάτια και το πάτωµα το έστρωναν µε χώµα ή µικρές πλάκες. Έτρωγαν πολλά ψάρια και θαλασσινά, όσπρια, λαχανικά και κρέας κι έπιναν γάλα και κρασί. Ήταν άνθρωποι χαρούµενοι και ειρηνικοί. Διασκέδαζαν τραγουδώντας, παίζοντας µουσική και κάνοντας αθλήµατα.
Όταν κάποιος πέθαινε, τον έθαβαν έξω από την πόλη και τοποθετούσαν κοντά του διάφορα αντικείµενα, που πίστευαν ότι θα του χρειάζονταν στην άλλη ζωή. Τα αντικείµενα αυτά οι αρχαιολόγοι τα ονοµάζουν κτερίσµατα.
Δεν ήξεραν να γράφουν. Για τη ζωή τους µαθαίνουµε από τα αγγεία, τα όπλα, τα εργαλεία και τα µικρά αγάλµατα, που βρίσκουν οι αρχαιολόγοι στις ανασκαφές που κάνουν σε σπίτια και κυρίως σε τάφους.

1. Πήλινο τηγανόσχηµο αγγείο, που πάνω του έχουν χαράξει ένα καράβι που πλέει στη θάλασσα.
Το τρελοβάπορο

Χρόνους μας ταξιδεύει δε βουλιάξαμε
χίλιους καπεταναίους τους αλλάξαμε

Κατακλυσμούς ποτέ δε λογαριάσαμε
μπήκαμε μέσ' στα όλα και περάσαμε

Οδυσσέας Ελύτης
Το τρελοβάπορο

1. Πήλινο τηγανόσχηµο αγγείο, που πάνω του έχουν
χαράξει ένα καράβι που πλέει στη θάλασσα. Εξωτερική πηγή

ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ο ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

2. Ο ψαράς και οι πυγµάχοι, δυο τοιχογραφίες από τη Θήρα. 2. Ο ψαράς και οι πυγµάχοι, δυο τοιχογραφίες από τη Θήρα.
2. Ο ψαράς και οι πυγµάχοι, δυο τοιχογραφίες από τη Θήρα.
Εξωτερική πηγή

3. Οι μικροί πυγμάχοι

Στον τοίχο (του σπιτιού) ήταν ζωγραφισµένα δυο παιδιά. ∆υο αγόρια που πάλευαν µε τις γροθιές σφιγµένες. Το ένα έµοιαζε µεγαλύτερο κι ήταν στολισµένο µε σκουλαρίκι κι άλλα κοσµήµατα. Στο χέρι φορούσε χοντρό, µαύρο γάντι. Το άλλο, µικροκαµωµένο και χωρίς στολίδια, ήταν σαν αδερφάκι του πρώτου. ∆ε φορούσε γάντι, παρά πάλευε µε τις γυµνές, µικρές γροθιές του πεισµατικά σφιγµένες.

Ν. Τζώρτζογλου, Όταν οργίζεται η γη, σελ. 93

Εξωτερική πηγή
ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ο ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

4. Ο Γλεντζές

Στην υγειά σας, στην κοιλιά σας!
Είµαι ο Γλεντζές.
Καθισµένος στο σκαµνάκι, εζαλίστηκα λιγάκι.
Ειδώλιο Πρωτοκυκλαδικό
3.000 χρόνια πριν απ’ το Χριστό.


Σ. Γιαλουράκη,
Τα κυκλαδικά ειδώλια ζωντανεύουν, σελ. 17

5. Ο αυλητής

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
  1. Παρατηρώ την εικόνα 1 και απαντώ. Ποια ήταν η πιο βασική ασχολία των Κυκλαδιτών και γιατί; Οι σηµερινοί Έλληνες ασχολούνται µε το ίδιο επάγγελµα;
  2. Διαβάζω το κείµενο 3 και προσπαθώ κι εγώ να περιγράψω την τοιχογραφία του ψαρά.
  3. Ποιες εικόνες του βιβλίου σου δείχνουν ότι οι Κυκλαδίτες ήταν χαρούµενοι άνθρωποι;
ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ο ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

2. Η τέχνη των Κυκλαδιτών

Οι Κυκλαδίτες ήταν σπουδαίοι τεχνίτες. Κατασκεύαζαν µυτερές λεπίδες και άλλα εργαλεία από οψιανό. Ο οψιανός είναι µια µαύρη, πολύ σκληρή πέτρα που έβγαινε στη Μήλο. Αργότερα, όταν έµαθαν να χρησιµοποιούν το χαλκό, έφτιαξαν καλύτερα εργαλεία, όπως µαχαίρια και πριόνια, σφυριά και σµίλες. Μ’ αυτά κατασκεύαζαν αγγεία σε διάφορα σχήµατα από λευκό µάρµαρο που έβγαινε στη Νάξο και την Πάρο.
Ήταν όµως και σπουδαίοι καλλιτέχνες. Τα πήλινα αγγεία τους τα διακοσµούσαν απ’ έξω µε πολύ ωραία σχέδια. Πολλά από αυτά είχαν σχήµατα ζώων. Άλλα είχαν σχήµα τηγανιού και γι αυτό ονοµάζονται τηγανόσχηµα.
Έφτιαχναν επίσης ωραία κοσµήµατα, καρφίτσες, βραχιόλια, δαχτυλίδια από ασήµι και χαλκό και πολύ ωραία περιδέραια από κοχύλια και πολύχρωµες πέτρινες χάντρες.
Τα σπουδαιότερα έργα τους όµως ήταν τα ειδώλια. Αυτά ήταν µικρά αγάλµατα φτιαγµένα από λευκό µάρµαρο. Τα περισσότερα παρίσταναν γυναίκες, θεές ή νύµφες, µε τα χέρια τους διπλωµένα στο στήθος. Έφτιαχναν και ανδρικά ειδώλια που παρίσταναν κυνηγούς, µουσικούς και ανθρώπους που γλεντούσαν. Οι Κυκλαδίτες έµποροι πουλούσαν αυτά που έφτιαχναν σε όλο το Αιγαίο και κυρίως στην Κρήτη.
1. Εργαλεία των Κυκλαδιτών: λεπίδες από οψιανό (πάνω) και σµίλες από µέταλλο (κάτω).
1. Εργαλεία των Κυκλαδιτών: λεπίδες από οψιανό (πάνω) και σµίλες από µέταλλο (κάτω).
1. Εργαλεία των Κυκλαδιτών: λεπίδες από οψιανό (πάνω) και σµίλες από µέταλλο (κάτω).
Στην Κρήτη γνώρισαν την τέχνη των Μινωιτών και επειδή τους άρεσε πολύ, την έφεραν στα νησιά τους. Έτσι στην πόλη του Ακρωτηρίου της Θήρας, έχτισαν ωραία σπίτια µε θαυµάσιες τοιχογραφίες, που παριστάνουν πουλιά, ζώα, λουλούδια κι ανθρώπους εκείνης της εποχής. Όλα αυτά τα έργα τέχνης, που έφεραν στο φως οι αρχαιολόγοι, βρίσκονται τώρα σε διάφορα µουσεία.

2. Αγγείο µε µορφή ζώου.
2. Αγγείο µε µορφή ζώου. Εξωτερική πηγή
ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ο ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Εικόνα
3. Τα κυκλαδικά ειδώλια «µιλούν»
Εξωτερική πηγή

Έχετε ξαναδεί πιο κοµψό γυναικείο ειδώλιο; ∆εν φαντάζοµαι. Ας αρχίσουµε απ’ το κεφάλι µου. Ενώ είναι τριγωνικό, πάνω-πάνω στο µέτωπο κυρτώνει ελαφρά. Η µύτη µου λεπτή, µου δίνει µια παράξενη σοβαρότητα. Μυτερό είναι το πηγούνι µου, µυτεροί και οι ώµοι µου. Κι έπειτα από τις τόσες γωνίες έρχεται η αντίθεση. Η παχουλή κοιλιά µου. Ναι, καλά το καταλάβατε. Περιµένω µωρό. Ακουµπώ τα χέρια πάνω της, σαν να θέλω να τα βάλω για προσκεφάλι του. Νοµίζω πως είµαι η πιο κοµψή έγκυος γυναίκα που έχετε δει. Η µισή, από τη µέση και πάνω, είµαι σουβλερή και η άλλη µισή, από τη µέση και κάτω, είµαι όλο απαλές καµπύλες. Να το µυστικό του καλλιτέχνη. Να γιατί είµαι πασίγνωστη σ’ όλο τον κόσµο.

Σ. Γιαλουράκη,
Τα κυκλαδικά ειδώλια ζωντανεύουν, σελ. 21



ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ο ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Εικόνα


4. Ο αρπιστής από την Κέρο

Είµαι από τους πρώτους µουσικούς του ελληνικού κόσµου. Είναι σίγουρο πως ο καλλιτέχνης που µε έφτιαξε αγαπούσε τη ζωή. Κάθοµαι αναπαυτικά σε µια θαυµάσια καρέκλα που µοιάζει µε θρόνο. Με το κεφάλι γερµένο ελαφρά πίσω αποπνέω ζωντάνια και κέφι. Φαντάζεστε πόση προσπάθεια θα χρειαζόταν από τον καλλιτέχνη να φτιάξει εµένα, την τριγωνική άρπα µου και το θρόνο µου µε τόση µαστοριά και ευαισθησία! Σκεφθείτε µόνο τα εργαλεία της εποχής και θα καταλάβετε.

Σ. Γιαλουράκη, Τα κυκλαδικά ειδώλια ζωντανεύουν, σελ. 25


ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ο ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

5. Η τοιχογραφία της άνοιξης από το Ακρωτήρι της Θήρας

Εικόνα


Σε άσπρο βάθος µαύροι, πρασινωποί και κίτρινοι βράχοι φάνταζαν κατάσπαρτοι από κόκκινους κρίνους. Σε µπουκέτα τρεις τρεις µαζί, ήταν άλλοι ολάνοιχτοι, άλλοι µισάνοιχτοι ακόµα κι οι πιότεροι σε µπουµπούκια που λες λικνιζόντανε στο αεράκι, πάνω στα χρυσά τους κοτσάνια. Τρεις στήµονες κι ένας ύπερος που τους ξεπερνούσε, φύτρωναν από το κάθε λουλούδι. Ανάµεσά τους µαυρογάλαζα χελιδόνια πετάριζαν ζευγαρωτά ή ξεµοναχιασµένα, σπαθίζοντας το λευκό βάθος µε τα λιγνά τους κορµάκια. Ήτανε τόσο όµορφα […] που θαρρούσες ότι η ίδια η άνοιξη γλίστρησε απ’ την πορτούλα να φουντώσει στους τοίχους.

Ν. Τζώρτζογλου, Όταν οργίζεται η γη, σελ 69


6. ∆ιώροφο σπίτι στο Ακρωτήρι της Θήρας. 6. Διώροφο σπίτι
στο Ακρωτήρι
της Θήρας.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
  1. Ποια πετρώµατα υπήρχαν άφθονα στις Κυκλάδες και τι έφτιαχναν µ’ αυτά οι Κυκλαδίτες;
  2. Παρατηρώ το γυναικείο ειδώλιο και το περιγράφω. Προσπαθώ να µιµηθώ τη στάση του.