Βιολογία (Α Λυκείου) - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5
Εικόνα

5. ΑΝΑΠΝΟΗ

Τα προϊόντα της πέψης των θρεπτικώνουσιών που περιέχονται στην τροφήαπορροφώνται στο λεπτό έντερο και φτάνουν με την κυκλοφορία του αίματος σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες θρεπτικές ουσίες οξειδώνονται κατά την κυτταρική αναπνοή, με αποτέλεσμα την απελευθέρωση ενέργειας. Η ενέργεια αυτή χρησιμοποιείται για το σχηματισμό τριφωσφορικής αδενοσίνης (ΑΤΡ). Για την οξείδωση των θρεπτικών ουσιών είναι απαραίτητη η συνεχής τροφοδότηση των κυττάρων με οξυγόνο, και ταυτόχρονα η συνεχής απομάκρυνση του

παραγόμενου διοξειδίου του άνθρακα. Τοοξυγόνο και το διοξείδιο του άνθρακα (αναπνευστικά αέρια) διακινούνται με το αίμα από και προς τους πνεύμονες.Η αναπνοή είναι μία συνεχής λειτουργία,που περιλαμβάνει την εισπνοή, κατά την οποία εισέρχεται αέρας στους πνεύμονες (πρόσληψη οξυγόνου), και την εκπνοή, κατά την οποία εξέρχεται αέρας από τους πνεύμονες (αποβολή διοξειδίου του άνθρακα). Η διακίνηση του αέρα γίνεται δια μέσου κοιλοτήτων, σωλήνων και ανοιγμάτων, που αποτελούν την αεροφόρο οδό.

 

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

εικ. 5.1 Η αναπνευστική οδός

Η αεροφόρος οδός

Τα όργανα του αναπνευστικού συστήματος, που είναι η μύτη, ο φάρυγγας, ο λάρυγγας, η τραχεία, το βρογχιακό δέντρο και οι πνεύμονες, συνιστούν την αεροφόρο οδό.Ο αέρας εισέρχεται στη ρινική κοιλότητα, η οποία αποτελεί τμήμα της μύτης και χωρίζεται σε δύο ρινικούς θαλάμους, με το ρινικό διάφραγμα. Το πάνω μέρος κάθε ρινικού θαλάμου επενδύεται με οσφρητικό βλεννογόνο. Το υπόλοιπο καλύπτεται με αναπνευστικό βλεννογόνο, που είναι πλούσιος σε αγγεία και αποτελείται από επιθηλιακά κύτταρα, τα οποία διαθέτουν βλεφαρίδες (κροσσούς), και από κύτταρα που παράγουν βλέννα. Κατά την εισπνοή, ο εισερχόμενος αέρας θερμαίνεται με τη βοήθεια των αιμοφόρων αγγείων. Αποκτά έτσι τη θερμοκρασία του σώματος, φιλτράρεται, υγραίνεται και στη συνέχεια περνάει στο φάρυγγα, (εικ. 5.1).

εικ. 5.1 Η αναπνευστική οδός

Εικόνα 5.2 Επιμήκης διατομή του λάρυγγα. Εγκάρσια διατομή του λάρυγγα

Εικόνα 5.2 Επιμήκης διατομή του λάρυγγα. Εγκάρσια διατομή του λάρυγγα

Ο φάρυγγας είναι όργανο κοινό για το αναπνευστικό και το πεπτικό σύστημα. Η κοιλότητα του λάρυγγα έχει σχήμα κλεψύδρας,(εικ. 5.2) Το στενότερο άνοιγμά του έχει μεταβλητό μέγεθος και ονομάζεται γλωττίδα. Σταάκρα της γλωττίδας υπάρχουν μεμβρανώδειςαναδιπλώσεις, οι φωνητικές χορδές. Οιχορδές αυτές πάλλονται κατά την έξοδο τουαέρα και παράγουν ήχους. Μύες που υπάρχουν στα τοιχώματα του λάρυγγα, αυξομειώνουν την τάση των χορδών και το άνοιγματης γλωττίδας. Τα χαρακτηριστικά των ήχων(ένταση, ύψος) εξαρτώνται αφ' ενός από τηδύναμη του αέρα που διέρχεται, και αφ' ετέρου από το μήκος, το πάχος, την ελαστικότητα και την τάση των φωνητικών χορδών. Ο λάρυγγας, ο φάρυγγας, η στοματική και η ρινική κοιλότητα, καθώς και οι παραρρινικοί κόλποι (αεροφόροι κοιλότητες γύρω από τα οστά της ρινικής κοιλότητας) λειτουργούν σαν «αντηχείο» και δίνουν σε κάθε άτομο τα ιδιαίτερα

χαρακτηριστικά της φωνής του.

Ο λάρυγγας συνεχίζεται προς τα κάτω μεέναν κυλινδρικό σωλήνα, την τραχεία. Ηείσοδος της τραχείας είναι μονίμως ανοικτή επιτρέποντας τη διέλευση του αέρα. Η τραχείαδιατηρεί το σχήμα της με τη βοήθεια χόνδρινων δακτυλίων σχήματος C. Το εσωτερικό τηςεπενδύεται με κροσσωτό επιθήλιο, τουοποίου οι βλεφαρίδες κινούνται συνεχώςαπομακρύνοντας βλέννα και σκόνη. Η τραχεία, στο ύψος του 4ου θωρακικού σπονδύλου,χωρίζεται στο δεξιό και στον αριστερό βρόγχο, οι οποίοι εισέρχονται στο δεξιό και στον αριστερό πνεύμονα αντίστοιχα. Κάθε βρόγχος υποδιαιρείται διαρκώς σε μικρότερους σχηματίζοντας το βρογχιακό δέντρο, οι κλάδοιτου οποίου καταλήγουν στους κυψελιδωτούςπόρους. Αυτοί οδηγούν σε μικρές αεροφόρεςκοιλότητες, τις κυψελίδες, τα τοιχώματα τωνοποίων περιβάλλονται από τριχοειδή αγγείατης πνευμονικής αρτηρίας.

 

Γνωρίζετε ότι:

Κατά την εφηβεία η τεστοστερόνη προκαλεί απότομη ανάπτυξη του λάρυγγα και ειδικά του θυροειδούς χόνδρου. Έτσι, αυξάνεται και το μήκος των φωνητικών χορδών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα αγόρια να έχουν πιο βαθειά φωνή. Ο θυροειδής χόνδρος διακρίνεται εξωτερικά. Είναι αυτό που ονομάζουμε «το μήλο του Αδάμ».

Οι πνεύμονες έχουν κωνική περίπουμορφή. (εικ. 5.1) Στην εσωτερική επιφάνειακάθε πνεύμονα υπάρχει ένα άνοιγμα, απ'όπου διέρχονται ο βρόγχος, οι κλάδοι τηςπνευμονικής αρτηρίας και φλέβας, οι κλάδοιτης βρογχιακής αρτηρίας και φλέβας καινεύρα. Η βρογχιακή αρτηρία προμηθεύειτον πνεύμονα με θρεπτικές ουσίες, ενώ οι άχρηστες απομακρύνονται με τη βρογχιακήφλέβα.

Ο δεξιός πνεύμονας υποδιαιρείται με σχισμές σε τρεις λοβούς, ενώ ο αριστερός σεδύο. Κάθε λοβός αποτελείται από λόβια, ταοποία περιλαμβάνουν διακλαδώσεις τουβρογχιακού δέντρου, και από κυψελίδες, οιοποίες περιβάλλονται από τριχοειδή αγγεία(διακλαδώσεις της πνευμονικής αρτηρίας).Με τις διακλαδώσεις της πνευμονικής αρτηρίας φτάνει στις κυψελίδες από τη δεξιά κοιλία της καρδιάς αίμα πλούσιο σε CΟ2 καιφτωχό σε Ο2.

Οι κυψελίδες και τα τριχοειδή αγγείαέχουν πολύ λεπτό τοίχωμα, δια μέσου τουοποίου γίνεται η ανταλλαγή των αερίων τηςαναπνοής. Το αίμα δηλαδή αποβάλλει τοCΟ2, και παραλαμβάνει Ο2 Στη συνέχεια, μέσω της πνευμονικής φλέβας, επιστρέφει στοναριστερό κόλπο της καρδιάς.

 

Γνωρίζετε ότι:

Στους πνεύμονες του ανθρώπου υπάρχουν 700 εκατομμύρια πνευμονικές κυψελίδες, οι οποίες έχουν συνολική επιφάνεια70m2. Τόση επιφάνεια έχει περίπου ένα γήπεδο αντισφαίρισης.

Ο μηχανισμός της αναπνοής

Οι πνεύμονες βρίσκονται στη θωρακικήκοιλότητα, την οποία σχηματίζουν οι πλευρές, που αρθρώνονται πίσω με τη σπονδυλική στήλη και μπροστά με το στέρνο. Η θωρακική κοιλότητα χωρίζεται από την κοιλιακή με ένα θολωτό μυ, το διάφραγμα. Μεταξύ των πλευρών προσφύονται οι μεσοπλεύριοι μύες.

Ο ρυθμός της αναπνοής μας ελέγχεται από το αναπνευστικό κέντρο, το οποίο βρίσκεται στον προμήκη. Για να πραγματοποιηθεί η εισπνοή, το διάφραγμα, συστέλλεται και επιπεδώνεται με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κατακόρυφος άξονας της θωρακικής κοιλότητας. Οι εισπνευστικοί μύες συσπώνται μεαποτέλεσμα οι πλευρές να κινούνται προς ταπάνω και έξω. Με αυτό τον τρόπο αυξάνεται οόγκος της θωρακικής κοιλότητας και συνεπώςτων πνευμόνων. Με την έκταση των πνευμόνων η πίεση του αέρα στις διευρυμένες κυψελίδες μειώνεται. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τηνεισροή αέρα από το περιβάλλον στους πνεύμονες, δια μέσου της αναπνευστικής οδού (εικ. 5.3).

Όταν οι κυψελίδες γεμίσουν με αέρα,υποδοχείς τάσης, που βρίσκονται σ' αυτές,στέλνουν νευρικές ώσεις στο αναπνευστικόκέντρο, το οποίο αναστέλλει τη διέγερση τωνεισπνευστικών μυών και του διαφράγματος,οπότε αυτοί χαλαρώνουν. Οι θωρακικές πλευρές επανέρχονται στην αρχική θέση τους καιτο διάφραγμα επανακτά τη θολωτή μορφήτου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μειωθεί ο όγκος της θωρακικής κοιλότητας, εξαναγκάζοντας

τους ελαστικούς πνεύμονες να εξωθήσουν τον αέρα (εκπνοή). (Εικ. 5.4). φυσιολογικά, η εκπνοή είναι μία παθητική διεργασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. κατά την έντονη μυϊκή εργασία) μπορεί και η εκπνοή να γίνει ενεργητικά, με συστολή των εκπνευστικών μυών. Οι μύες αυτοί αναγκάζουν τις πλευρές να κινηθούν προς τα μέσα και κάτω, με αποτέλεσμα τη μείωση της χωρητικότητας της θωρακικής κοιλότητας. Στην πολύ έντονη εκπνοή συμβάλλουν και ορισμένοι μύες της κοιλιάς.

εικ. 5.3 Ο μηχανισμός της εισπνοής εικ. 5.4 Ο μηχανισμός της εκπνοής

εικ. 5.3 Ο μηχανισμός της εισπνοής

εικ. 5.4 Ο μηχανισμός της εκπνοής

Ο εξαερισμός των πνευμόνων είναι κυρίως μία ακούσια ρυθμική λειτουργία, που συνεχίζει να πραγματοποιείται ακόμα και όταν το άτομο έχει χάσει τις αισθήσεις του.

Εκτός από τους υποδοχείς τάσης, που βρίσκονται στις πνευμονικές κυψελίδες, υπάρχουν και χημειοϋποδοχείς, κυρίως στην αορτή και στις καρωτίδες. Αυτοί ανταποκρίνονται σε μεταβολές της συγκέντρωσης των Η+, του CΟ2, και του Ο2 στο αίμα. Αν κατά τη διάρκεια μιας έντονης άσκησης ελαττωθεί η συγκέντρωση του οξυγόνου στο αίμα, οι χημειοϋποδοχείς στέλνουν νευρικές ώσεις στο αναπνευστικό κέντρο, με τελικό αποτέλεσμα την αύξηση του ολικού αερισμού.

Ο αναπνευστικός ρυθμός έχει τη δυνατότητα να μεταβληθεί και από διεγέρσεις που προέρχονται από ανώτερα κέντρα του εγκεφάλου. Πράγματι, οι αναπνευστικές κινήσεις μπορεί να τροποποιηθούν ακούσια (την ώρα

που μιλάμε) ή εκούσια (την ώρα που τραγουδάμε). Μπορούμε ακόμα να «κρατήσουμε την αναπνοή μας» κατά τη διάρκεια μιας κατάδυσης. Όσο όμως κρατάμε την αναπνοή μας, αυξάνεται η συγκέντρωση του CΟ2 στο αίμα. Αυτή ανιχνεύεται από τους χημειοϋποδοχείς και τελικά προκαλείται αντανακλαστικά η αναπνοή.

Υπάρχουν αντανακλαστικά όπως ο βήχαςκαι το φτάρνισμα, τα οποία προστατεύουντην αναπνευστική οδό από ουσίες που δρουνερεθιστικά.

 

Γνωρίζετε ότι:

Η ταχύτητα του αέρα που βγαίνει κατά το φτάρνισμα μπορεί να φτάσει τα 450 km ανά ώρα.

Χωρητικότητα των πνευμόνων

Χωρητικότητα των πνευμόνωνΤο σπιρόμετρο είναι ένα όργανο που μετράει τον όγκο του αναπνεόμενου αέρα. Κατά την εισπνοή, μία γραφίδα μετακινείται προς τα πάνω, ενώ κατά την εκπνοή κινείται προς τα κάτω. Οι κινήσεις αυτές καταγράφονται σε έναν κυλιόμενο κύλινδρο. Η απόσταση που διανύει η γραφίδα είναι ανάλογη με τον όγκο του εισπνεόμενου ή εκπνεόμενου αέρα.

Κατά την ήρεμη εισπνοή, το ποσό του αέρα που εισέρχεται ονομάζεται αναπνεόμενος αέρας και ο όγκος του είναι περίπου 300-500ml. Μπορούμε να αυξήσουμε τον όγκο του εισπνεόμενου αέρα με μία βαθύτατη εισπνοή. Ο αέρας αυτός ονομάζεται συμπληρωματικός αέρας και μπορεί να φτάσει τα 3.000 ml. Με παρόμοιο τρόπο μπορούμε να αυξήσουμε τον όγκο του εκπνεόμενου αέρα κατά 1.500-2000 ml. Ο αέρας αυτός ονομάζεται εφεδρικός αέρας. Ωστόσο ακόμα και ύστερα από την πιο βαθιά εκπνοή παραμένουν στους πνεύμονες περίπου 1.000-1500 ml, που αποτελούν τον υπολειπόμενο αέρα.

Το άθροισμα του αναπνεόμενου, του συμπληρωματικού και του εφεδρικού αέρα αποτελεί τη ζωτική χωρητικότητα και μπορεί να φτάσει τα 4.800 ml.

εικόνα

Ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων

Οι πνευμονικές κυψελίδες βρίσκονται σε επαφή με τα τριχοειδή αγγεία που τις περιβάλλουν. Τα τοιχώματα των πνευμονικών κυψελίδων αποτελούνται από μία μόνο στιβάδα επιθηλιακών κυττάρων. Το ίδιο συμβαίνει και με τα τοιχώματα των τριχοειδών αγγείων. Δια μέσου αυτών των δύο στιβάδων γίνεται η διάχυση του Ο2 από την πνευμονική κυψελίδα προς το εσωτερικό του τριχοειδούς αγγείου, και του CΟ2 αντίστροφα. Η διάχυση των αναπνευστικών αερίων επιτυγχάνεται λόγω των διαφορών

 

στις συγκεντρώσεις τους.

Το Ο2, μόλις εισέλθει στα πνευμονικάαιμοφόρα τριχοειδή, θα προσδεθεί στηναιμοσφαιρίνη (Hb) των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Hb + Ο2 HbΟ2

Το αίμα, του οποίου τα ερυθρά αιμοσφαίρια περιέχουν οξυαιμοσφαιρίνη (HbΟ2), έχει έντονο κόκκινο χρώμα. Όταν φτάσει στους ιστούς, το Ο2 διαχέεται προς το μεσοκυττάριο χώρο, όπου η

 

 

συγκέντρωση του είναι χαμηλότερη. Στη συνέχεια, πάλι με διάχυση, εισέρχεται στα κύτταρα, όπου πρόκειται να χρησιμοποιηθεί κατά την κυτταρική αναπνοή για την παραγωγή ενέργειας με τη μορφή ΑΤΡ:

C6H12Ο6 + 6Ο2 6CΟ2 + 6Η2Ο + 36ΑΤΡ

To CΟ2 που σχηματίζεται διαχέεταιδιαδοχικά στο μεσοκυττάριο χώρο, και από εκεί στο εσωτερικό των τριχοειδών αγγείων,και τέλος στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Εκεί έναμικρό ποσοστό του ενώνεται με τηναιμοσφαιρίνη (HbCΟ2), το μεγαλύτερο όμωςποσοστό (80%), αντιδρά με το Η2Ο, σχηματίζοντας H2CΟ3. Το H2CΟ3 στη συνέχεια διίσταται σε κατιόντα υδρογόνου Η+ και όξιναανθρακικά ανιόντα (HCΟ3-), τα οποία, επειδήείναι ευδιάλυτα, μεταφέρονται στουςπνεύμονες διαλυμένα στο πλάσμα, εκεί γίνεται η αποβολή τους με την μορφή CΟ2.

Επίδραση του τρόπου ζωήςστη λειτουργία του αναπνευστικούσυστήματος

Η λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος μπορεί να επηρεαστεί είτε από διάφορους παθογόνους μικροοργανισμούς είτε από την κακή ποιότητα του εισπνεόμενου αέρα.Οι παθογόνοι μικροοργανισμοί μεταδίδονται από άτομο σε άτομο, με το βήχα, το φτάρνισμα κ.ά. Η αναπνευστική οδός βέβαια, προστατεύεται με τη βλέννα και τις βλεφαρίδες του κροσσωτού επιθηλιακού ιστού. Αν όμως ο αριθμός των παθογόνων μικροοργανισμών είναι μεγάλος ή / και η αντίσταση του οργανισμού μειωμένη, τότε οι μικροοργανισμοί αυτοί (βακτήρια και ιοί) μπορεί να προκαλέσουν διάφορες ασθένειες όπως πνευμονία, φυματίωση, οξεία βρογχίτιδα, (πιν. 5.1). Για να μειώσουμε την πιθανότητα προσβολής απ' αυτές τις ασθένειες, πρέπει να αποφεύγουμε τους κλειστούς χώρους όπου συνωστίζονται πολλά άτομα.

Πίνακας 5.1 Ασθένειες του αναπνευστικού συστήματος

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ

Πνευμονία

Μπορεί να προκληθεί από βακτήρια ή ιούς. Οι πνευμονικές κυψελίδες γεμίζουν με βλέννα και πύο και δυσλειτουργούν.

Φυματίωση

Προκαλείται από το βακτήριο της φυματίωσης (Mycobacterium tuberculosis), το οποίο ευθύνεται για την καταστροφή των πνευμονικών κυψελίδων. Στη συνέχεια αυτές αντικαθίστανται από συνδετικό ιστό, αλλά χάνουν την ελαστικότητά τους. Ο οργανισμός μπορεί να απομονώσει τα βακτήρια σε «φυμάτια», και αν η αντίστασή του είναι μεγάλη, τα μικρόβια καταστρέφονται. Στις αναπτυγμένες χώρες, με τη χρήση των αντιβιοτικών, η φυματίωση είναι υπό έλεγχο. Αντίθετα, στις αναπτυσσόμενες χώρες η φυματίωση τελευταία παρουσιάζει έξαρση. Αναφέρονται 3.000.000 θάνατοι ετησίως.

Οξεία βρογχίτιδα

Είναι φλεγμονή των βρόγχων, που προκαλείται από βακτήρια ή ιούς. Στην οξεία βρογχίτιδα παρουσιάζεται μεγάλη έκκριση βλέννας, που συνοδεύεται από έντονο βήχα.

Εμφύσημα Το εμφύσημα οφείλεται σε συνεχή ερεθισμό των πνευμόνων και της αναπνευστικής οδού από τοξικές χημικές ουσίες. Οι ουσίες αυτές μπορεί να βρίσκονται στον καπνό του τσιγάρου, να είναι αέριοι ρυπαντές κ.ά. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η στένωση των λεπτότερων διακλαδώσεων των βρόγχων, η καταστροφή των ελαστικών ινών των κυψελίδων και η διάταση των τοιχωμάτων του πνεύμονα. Όλα αυτά παρεμποδίζουν την ομαλή είσοδο και έξοδο του αέρα, το άτομο δυσκολεύεται να αναπνεύσει και γι' αυτό το λόγο κινητοποιεί και τους εκπνευστικούς μυς.
Χρόνια βρογχίτιδα Η χρόνια βρογχίτιδα προκαλείται από το συνεχή ερεθισμό του κροσσωτού επιθηλίου, λόγω της ύπαρξης τοξικών ουσιών στον εισπνεόμενο αέρα. Συνέπεια αυτού είναι τα κύτταρα του βλεννογόνου να χάσουν τις βλεφαρίδες τους. Για το λόγο αυτό η βλέννα δυσκολεύεται να απομακρυνθεί με αποτέλεσμα το άτομο να βήχει συχνά. Η ασθένεια αυτή εμφανίζεται συχνά σε καπνιστές, ακόμα και στους παθητικούς.
Καρκίνος τουπνεύμονα Η πίσσα που περιέχεται στον καπνό των τσιγάρων ενοχοποιείται για την εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονα. Αρχικά τα επιθηλιακά κύτταρα λόγω συνεχούς ερεθισμού τους σκληραίνουν, οι βλεφαρίδες τους εκφυλίζονται, και έτσι η βλέννα και η σκόνη δεν απομακρύνονται εύκολα. Στη συνέχεια πολλά κύτταρα αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται με εντονότερο ρυθμό, δημιουργούνται όγκοι κυττάρων, οι οποίοι πιέζουν τους γειτονικούς ιστούς και τελικά εισβάλλουν σ' αυτούς. Υπολογίζεται ότι το 85-90% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα προκαλείται από το κάπνισμα.

 

Άλλες παθήσεις, όπως το εμφύσημα, ηχρόνια βρογχίτιδα και ο καρκίνος τουπνεύμονα, (πιν. 5.1) προέρχονται κυρίως απότην κακή ποιότητα του εισπνεόμενου αέρα. Οκαπνός, η σκόνη και διάφοροι ατμοσφαιρικοίρυπαντές ερεθίζουν συνεχώς την αναπνευστική οδό. Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη στένωση των λεπτότερων διακλαδώσεων των βρόγχων, την καταστροφή των ελαστικών ινών

των πνευμονικών κυψελίδων καιτον εκφυλισμό ή τον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των επιθηλιακών κυττάρων. Οι παθήσεις αυτές εμφανίζονται με πολύ μεγάλη συχνότητα σε καπνιστές.

Ασφυξία δημιουργείται όταν οι ιστοί δενοξυγονώνονται αρκετά, με συνέπεια την καταστροφή τους. Ιδιαίτερα ευαίσθητα είναι τανευρικά κύτταρα, τα οποία αν μείνουν χωρίς

εικ. 5.6 Τεχνικές σε περίπτωση απόφραξης της

εικ. 5.6 Τεχνικές σε περίπτωση απόφραξης τηςαεροφόρου οδού από ξένο σώμα

οξυγόνο, πεθαίνουν μέσα σε τρία περίπου λεπτά. Η ασφυξία μπορεί να προέλθει από απόφραξη των αεροφόρων οδών, συνήθως λόγω εισόδου υγρών ή τροφής στην τραχεία αντί στον οισοφάγο. Το άτομο δυσκολεύεται να αναπνεύσει, το χρώμα των χειλιών του γίνεται κυανό, δεν μπορεί να μιλήσει και κρατάει συνήθως το λαιμό του. Στην περίπτωση αυτή πρέπει να χτυπήσουμε αμέσως τον πάσχοντα στην πλάτη ή να εφαρμόσουμε πίεση ψηλά στην κοιλιά του (εικ. 5.6).

εικ. 5.6 Τεχνικές σε περίπτωση απόφραξης της

Ασφυξία μπορεί να προέλθει και από τομονοξείδιο του άνθρακα (CO). Είναι ένα αέριο άχρωμο και άοσμο, που παράγεται κατάτην ατελή καύση του άνθρακα. Το μονοξείδιοτου άνθρακα συνδέεται ευκολότερα με τηναιμοσφαιρίνη απ' ότι το οξυγόνο, δεδομένουότι έχει 200 φορές μεγαλύτερη χημική συγγένεια μ' αυτήν από ότι το οξυγόνο. Ακόμα καισε πολύ μικρές συγκεντρώσεις, το μονοξείδιο του άνθρακα μπορεί να αντιδράσει με ταμισά μόρια της αιμοσφαιρίνης, μειώνονταςδραματικά την ικανότητα του αίματος για μεταφορά οξυγόνου. Αυξημένα επίπεδαμονοξειδίου του άνθρακα προκαλούν δηλητηρίαση, με αποτέλεσμα το άτομο να χάσει τις αισθήσεις του ή και να περιέλθει σε κωματώδη κατάσταση.

Το μονοξείδιο του άνθρακα βρίσκεται καιστα καυσαέρια των εξατμίσεων των αυτοκινήτων. Κίνδυνος δημιουργείται αν η εξάτμιση είναι ελαττωματική ή αν το αυτοκίνητο μείνει μεαναμμένη μηχανή σε κλειστό χώρο. Για να σώσετε κάποιον που έχει πάθει ασφυξία απόμονοξείδιο του άνθρακα και βρίσκεται σε κλειστό χώρο, ανοίξτε τις πόρτες και τραβήξτε τονπάσχοντα σε ασφαλές μέρος. Αν αναπνέει μεδυσκολία, αρχίστε αμέσως τεχνητή αναπνοή,ώστε να αντικατασταθεί σταδιακά το μονοξείδιο του άνθρακα που έχει συνδεθεί με τηναιμοσφαιρίνη.

Το μονοξείδιο του άνθρακα παράγεται καικατά την καύση των φύλλων του καπνού. Γι'αυτό πολλές φορές οι καπνιστές, ύστερα απόκάπνισμα αισθάνονται πονοκέφαλο.

Αν καπνίζεις...

  • έχεις είκοσι φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσεις καρκίνο του πνεύμονα σε σχέση με ένα μη καπνιστή.
  • αυξάνεις την πιθανότητα να εμφανίσεις αθηροσκλήρυνση και διπλασιάζεις την πιθανότητα να πεθάνεις από καρδιαγγειακή πάθηση.
  • έχεις επτά φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξεις πεπτικό έλκος και αυξάνεις την πιθανότητα να παρουσιάσεις βρογχίτιδα και εμφύσημα.
  • έχεις, εξαιτίας του CO, 5% λιγότερο Ο2 στο αίμα σου.
εικόνα

• Οι πνεύμονες σου, οι οποίοι έχουν αυτή τη μορφή,

θα καταντήσουν έτσι...

εικόνα

Η υπόθεση ΔΕ σηκώνει τσιγάρο!!

Στα κύτταρα γίνεται συνεχώς παραγωγή ενέργειας με τη διαδικασία της κυτταρικής αναπνοής, η οποία για να πραγματοποιηθεί χρειάζεται οξυγόνο. Η τροφοδότηση του οργανισμού με οξυγόνο επιτυγχάνεται με την αναπνοή, δια μέσου της αναπνευστικής οδού. Η αναπνευστική οδός περιλαμβάνει τη μύτη, το φάρυγγα, το λάρυγγα, την τραχεία με τις διακλαδώσεις της, και τους πνεύμονες. Η ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων (οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα) μεταξύ του αίματος και των πνευμονικών κυψελίδων γίνεται με διάχυση.

Για να γίνει μία εισπνοή, το αναπνευστικό κέντρο διεγείρει το διάφραγμα και τους εισπνευστικούς μυς, οι οποίοι συστέλλονται και προκαλούν αύξηση του όγκου της θωρακικής κοιλότητας

και συνεπώς και των πνευμόνων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εισροή αέρα στουςπνεύμονες.

Η εκπνοή φυσιολογικά γίνεται παθητικά. Οιμύες χαλαρώνουν, ο όγκος της θωρακικής κοιλότητας μειώνεται και έτσι ο αέρας εξωθείται από τους πνεύμονες.

Η ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων στις πνευμονικές κυψελίδες και στους ιστούς γίνεται με διάχυση. Το Ο2 μεταφέρεται με το αίμα από τους πνεύμονες στους ιστούς δεσμευμένο στην αιμοσφαιρίνη. Το CΟ2 απομακρύνεται, κυρίως διαλυμένο στο πλάσμα ως HCΟ3-, ενώ ένα μικρό ποσοστό του μεταφέρεται στους πνεύμονες ενωμένο με αιμοσφαιρίνη.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 

  1. Στο διπλανό σχήμα να ονομάσετετα όργανα της αναπνευστικής οδού.εικόνα
  2. Σε ποιο μέρος της αναπνευστικής οδού βρίσκονται:
    Η γλωττίδα
    Ο οσφρητικός βλεννογόνος
    Οι πνευμονικές κυψελίδες.
  3. Πώς επιτυγχάνεται η είσοδος του αέρα κατά την εισπνοή;
  4. Πώς επιτυγχάνεται η έξοδος του αέρα κατά την εκπνοή;

     

     

  5. Να συνδέσετε τα παρακάτω αγγεία με την αντίστοιχη λειτουργία.

    Αγγεία

    Λειτουργία:

    Βρογχιακή αρτηρία

    • μεταφέρει CΟ2 από την καρδιά στους πνεύμονες

    Πνευμονική αρτηρία

    • μεταφέρει οξυγονωμένο αίμα από τους πνεύμονες στην καρδιά

    Βρογχιακή φλέβα

     • μεταφέρει θρεπτικές ουσίες στους πνεύμονες

    Πνευμονική φλέβα

      • απομακρύνει άχρηστες ουσίες από τους πνεύμονες

  6. Για να πραγματοποιηθούν οι παρακάτω λειτουργίες, ποιοι μύες πρέπει να συσταλούν; Να κάνετε τις
    αντιστοιχίσεις.

    Λειτουργίες

    Μυες

    Έντονη εκπνοή

    Διάφραγμα

    Εκπνοή

    Εισπνευστικοί

    Εισπνοή

    Μύες της κοιλιάς

    Έντονη εισπνοή

    Εκπνευστικοί

  7. Πώς γίνεται ο συντονισμός των αναπνευστικών κινήσεων;
  8. Από πού προέρχεται το CΟ2, με ποια μορφή μεταφέρεται στο αίμα και τελικά πού καταλήγει;
  9. Από πού προέρχεται το Ο2, με ποια μορφή μεταφέρεται στο αίμα και τελικά πού καταλήγει;
  10. Πώς μπορούμε να μειώσουμε την πιθανότητα να προσβληθούμε από ασθένειες του αναπνευστικού συστήματος;
  11. Πώς μεταβάλλεται ο ρυθμός της αναπνοής μας:
    • όταν βρεθούμε σε κλειστό χώρο με πολλά άτομα;
    • όταν ανεβούμε σε ψηλό βουνό;
    • όταν απαγγέλλουμε ένα ποίημα;
    • όταν παίζουμε ποδόσφαιρο;
  12. Να περιγράψετε το ρόλο της αιμοσφαιρίνης στη μεταφορά και στην ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 

  1. Η τεχνητή αναπνοή, αν εφαρμοστεί σωστά και έγκαιρα, μπορεί να σώσει ζωές. Να βρείτε τους
    διαφορετικούς τρόπους της τεχνητής αναπνοής. Να οργανώσετε, σε συνεργασία με τον καθηγητή της
    φυσικής αγωγής, μία επίδειξη, στην οποία να παρουσιάζονται οι τρόποι τεχνητής αναπνοής που εφαρμόζονται με τα χέρια.