Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (Β Γυμνασίου) - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)

Η οικογένεια του Δαρείου ικετεύει τον Αλέξανδρο

Η οικογένεια του Δαρείου ικετεύει τον Αλέξανδρο (γκραβούρα του 15 ου αι., Εθνική βιβλιοθήκη, Παρίσι)

Μεγαλόψυχη στάση

A. Κείμενο

Γραμμένη στην τελική της μορφή το 300 μ.Χ. βάσει πηγών που φτάνουν μέχρι και στην πρώιμη ελληνιστική εποχή, η Μυθιστορία του Αλεξάνδρου, ιστορικό έργο άγνωστου δημιουργού που αποδίδεται ψευδώς στον Καλλισθένη, δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον τόσο λόγω της αξίας της ως ιστορικής πηγής όσο για την επίδραση που άσκησε στις φιλολογίες διαφόρων λαών με τις αμέτρητες μεταφράσεις και διασκευές που γνώρισε. Στο απόσπασμα που θα μελετήσετε ο Αλέξανδρος ανακοινώνει με επιστολή του στα γυναικεία μέλη της περσικής βασιλικής οικογένειας τον θάνατο του Δαρείου Γ΄.

Βασιλεὺς Ἀλέξανδρος Στατείρᾳ καὶ Ῥοδῷ καὶ Ῥωξάνῃ τῇ ἐμῇ γυναικὶ χαίρειν. Ἀντιταξάμενον ἡμῖν Δαρεῖον οὐκ ἠμυνάμεθα, εἰ μὴ τοὐναντίον, ηὐχόμην γὰρ ἐγὼ ζῶντα ὑπὸ τὰ ἐμὰ σκῆπτρα ἔχειν· ἐλαχίστως δὲ ἔχοντος ἐπὶ τῷ πνεύματι αὐτοῦ τοῦτον κατέλαβον ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἀναπνοῇ, ὃν ἐλεήσας τῇ ἐμαυτοῦ χλαμύδι περιέστειλα. Ἐπυθόμην δὲ παρ' αὐτοῦ τι ἀκοῦσαι περὶ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ. Ὁ δέ μοι εἶπεν· «παρακαταθήκην ἔχε τὴν ἐμὴν θυγατέρα Ῥωξάνην καὶ συμβιώσει σοι». […] Τοὺς μὲν αἰτίους τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ ἠμυνάμην ἀξιοπρεπῶς […]. Προσέταξα δὲ ἡρῷον αὐτῷ γενέσθαι παρὰ τοὺς πατρῴους αὐτῷ ἥρωας· καὶ ὑμεῖς δὲ τῆς λύπης αὐτοῦ παύσασθε· ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς ἀποκαταστήσω εἰς τὰ ἴδια βασίλεια […]. Κατὰ γοῦν τὰς διατάξεις Δαρείου Ῥωξάνην τὴν ἐμὴν γυναῖκα σύνθρονόν μου εἶναι βούλομαι, ἐὰν δὲ καὶ ὑμεῖς μοι συμπνεύσητε, προσκυνεῖσθαι αὐτὴν ὡς Ἀλεξάνδρου γυναῖκα βούλομαι καὶ κελεύω. Ἔρρωσθε.

Ψευδο-Καλλισθένης, Μυθιστορία Ἀλεξάνδρου, Παραλλαγή γ, 22

Γλωσσικά σχόλια
χαίρειν (ενν. λέγει)   εύχεται να είναι καλά
ἠμυνάμεθα (οριστ. αορ. ρ. ἀμύνομαι, πληθ. μεγαλοπρεπείας) εκδικήθηκα, τιμώρησα
εἰ μὴ τοὐναντίον αλλά αντίθετα
ὑπὸ τὰ ἐμὰ σκῆπτρα κάτω από την εξουσία μου
ἐλαχίστως δὲ ἔχοντος ἐπὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ ενώ ίσα που ανέπνεε
κατέλαβον (οριστ. αορ. β΄ ρ. καταλαμβάνω) συνάντησα, βρήκα (πβ. ν.ε.: κατάληψη, ακατάληπτος)
ἐλεήσας (μτχ. αορ. ρ. ἐλεέω, ἐλεῶ) επειδή τον συμπόνεσα, τον λυπήθηκα (πβ. ν.ε.: έλεος, ελεημοσύνη, ανελέητος)
περιστέλλω καλύπτω, περιβάλλω (πβ. ν.ε.: περιστολή)
ἐπυθόμην (οριστ. αορ. β΄ ρ. πυνθάνομαι) παρ’ αὐτοῦ ἀκοῦσαί τι ζήτησα να μάθω από αυτόν κάτι
ἡ ἀπώλεια ο χαμός, ο θάνατος (πβ. απολωλός πρόβατο)
ἡ παρακαταθήκη ή παραθήκη αυτό που εμπιστεύεται κανείς σε κάποιον άλλο
συμβιώσει (οριστ. μέλλ. ρ. συμβιόω, συμβιῶ) σοι θα ζήσει μαζί σου (πβ. ν.ε.: συμβίωση)
ἠμυνάμην ἀξιοπρεπῶς τιμώρησα όπως τους άξιζε
τὸ ἡρῷον ιερό αφιερωμένο σε ήρωα
εἰς τὰ ἴδια βασίλεια στα ανάκτορά σας
ἡ διάταξις η τελευταία επιθυμία, η διαθήκη (εδώ)
συμπνέω συμφωνώ (πβ. ν.ε.: σύμπνοια)
κελεύω προστάζω, ορίζω
ἔρρωσθε (προστ. παρακ. ρ. ῥώννυμαι) χαίρετε, να είστε καλά στην υγεία σας (πβ. ν.ε.: ρώμη,ρωμαλέος)

Ερμηνευτικά σχόλια

Βασιλεὺς Ἀλέξανδρος Στατείρᾳ καὶ Ῥοδῷ καὶ Ῥωξάνῃ τῇ ἐμῇ γυναικὶ χαίρειν: Στερεότυπη αρχή επιστολής.

Στατείρᾳ καὶ Ῥοδῷ καὶ Ῥωξάνῃ: Σχετικά με τα γυναικεία πρόσωπα της οικογένειας και τις τελευταίες στιγμές του Δαρείου Γ΄ του Κοδομανού παρατηρείται σύγχυση, επειδή οι πηγές δε συμφωνούν μεταξύ τους. Τα πρόσωπα που αναφέρονται στο κείμενο είναι η Στάτειρα, αδερφή και σύζυγος του Δαρείου ξακουστή για την ομορφιά της, η μητέρα του Ροδώ και η φημισμένη για την ομορφιά της κόρη του Ρωξάνη.

κατέλαβον ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἀναπνοῇ: Οι αξιωματούχοι του περσικού στρατού Ναβαρζάνης και Βήσσος συνέλαβαν τον Δαρείο με σκοπό να τον παραδώσουν στον Αλέξανδρο και να διασφαλίσονν τη σύναψη ειρήνης. Όταν ο Αλέξανδρος τους καταδίωξε, για να επιταχύνουν τη φυγή τους δολοφόνησαν τον Πέρση βασιλιά. Ο Αλέξανδρος τους τιμώρησε και ενταφίασε τον Δαρείο με βασιλικές τιμές.
Αλέξανδρος και Δαρείος

Ἔρρωσθε: Στερεότυπο κλείσιμο επιστολής.

Ο «Μέγας Αλέξανδρος», όπως καλλιτεχνικά αποδόθηκε στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004

Ο «Μέγας Αλέξανδρος», όπως καλλιτεχνικά αποδόθηκε στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004

 

Ερωτήσεις

  1. Ποιο χαρακτηριστικό του Αλεξάνδρου αναδεικνύει η συμπεριφορά του απέναντι στον Δαρείο και στις αιχμάλωτες πλέον γυναίκες της οικογένειάς του;
  2. Πέραν της επιθυμίας του Δαρείου, ποια άλλα κίνητρα ώθησαν τον Αλέξανδρο να συνάψει γάμο με τη Ρωξάνη; Για την απάντησή σας να αξιοποιήσετε τις ιστορικές γνώσεις σας.

Κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου

«Αλέξανδρος και θνήσκων Δαρείος»
Κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου
(περ. 330 π.Χ., Μουσείο Ακροπόλεως)
«Αλέξανδρος και θνήσκων Δαρείος»
(μικρογραφία από το έπος
Khamse, 16ος αι., Εθνική Πινακοθήκη της Ισλαμικής Δημοκρατίας τον Αζερμπαϊτζάν, Μπακού)

Β1. Λεξιλογικός Πίνακας

Ψηφιακό λεξικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας (των H.G. Liddell & R. Scott, ελληνική μετάφραση) Ηλεκτρονικά λεξικά της μεσαιωνικής και νέας ελληνικής γλώσσας Λεξικό αρχαίας ελληνικής γλώσσας [σχολικό εγχειρίδιο Γυμνασίου]
αἴτιος
< *αἶτος [= μερίδιο]
[στο κείμενο συναντήσατε τον τύπο: αἰτίους]
 
Αρχαία Ελληνική
Αρχαία / Νέα  Ελληνική
Νέα  Ελληνική
img img

αἰτιάζομαι [= κατηγορούμαι]
τὸ αἰτίαμα [= η κατηγορία]
αἰτίζω [= ζητώ κάποιο πράγμα]

αἰτῶ
αἰτία
αἰτιώδης
τὸ αίτημα
αἴτησις
(-η)
αἰτίασις (-η)
αἰτιατική
αἰτιατός
αἰτιῶμαι
[= κατηγορώ]

αιτιότητα

img

μεταίτιος [= συνένοχος]
ἐπαίτιος [= υπεύθυνος για κάτι, ένοχος]

αἰτιολογῶ
αἰτιολογία
ἀναίτιος
ἀναιτιολόγητος
ἀπαιτῶ
ἀπαίτησις
(-η)
ἐπαιτῶ
παραιτοῦμαι
παραίτησις
(-η)
συναίτιος
ὑπαίτιος
[= υπεύθυνος]

αιτιοκρατία
αιτιολόγηση
πρωταίτιος
συνυπαίτιος
συνυπαιτιότητα
απαιτητός
απαιτητικός

 

Ασκήσεις

  1. Να δηλώσετε τι σημαίνουν (ενέργεια, αποτέλεσμα ενέργειας κτλ.) οι ομόρριζες του ουσιαστικού αἰτία λέξεις του πίνακα:

    λέξεις κατηγορία στην οποία ανήκουν

    αἴτησις

    αἰτίαμα

    αἴτημα

    αἰτίασις

    αἰτιώδης

     


  2. Να σχηματίσετε νοηματικά αποδεκτές φράσεις συνδυάζοντας τις κατάλληλες λέξεις. Να χρησιμοποιήσετε κάθε λέξη μία φορά:

    Λέξεις

  3. Να αναζητήσετε από τις απλές ομόρριζες λέξεις της α.ε. που περιλαμβάνονται στον Λεξιλογικό Πίνακα τρία παραδείγματα που να ανήκουν σημασιολογικά σε μία από τις δύο ευρύτερες έννοιες του ρήματος αἰτῶ: α. κατηγορώ, φέρω ευθύνη για κάτι β. ζητώ, επαιτώ. Συμβουλευτείτε τα λεξικά σας:

    κατηγορώ, φέρω ευθύνη για κάτι ζητώ, επαιτώ
       
       
       


Β2. Ετυμολογικά

Επαναληπτικές ασκήσεις

  1. Να αναλύσετε τις σύνθετες λέξεις στα συνθετικά τους μέρη: σύνθρονος, προσέταξα, ἀξιοπρεπῶς, ἀντιταξάμενον, περιέστειλα, συμπνεύσητε.

  2. Να συμπληρώσετε τα κενά του πίνακα με ουσιαστικά της α.ε. ομόρριζα των ρ. διατάσσω, ἐπιτάσσω, παρατάσσω, προστάττω:

    ρήμα ουσιαστικό
    διατάσσω

    τὸ
    ἐπιτάσσω
    παρατάσσω
    προστάττω

Γ1. Γραμματική

1. Προστακτική βαρύτονων ρημάτων μέσης φωνής
Προστακτική βαρύτονων

Οι τύποι παύσασθε και ἔρρωσθε του κειμένου της Ενότητας είναι τύποι προστακτικής μέσης φωνής.

Όπως και στην ενεργητική φωνη, προστακτική διαθέτουν μόνο ο ενεστώτας, ο αόριστος και ο παρακείμενος.

Σχηματισμός και κλίση προστακτικής ενεστώτα, αορίστου και παρακειμένου μέσης φωνής

Προστακτική ενεστώτα

–––
παύ-ου
παυ-έσθω

–––
παύ-εσθε
παυ-έσθων
ή
παυ-έσθωσαν

βέλος

Προστακτική αορίστου

–––
παῦ-σ-αι
παυ-σ-άσθω

–––
παύ-σ-ασθε
παυ-σ-άσθων
ή
παυ-σ-άσθωσαν

βέλος

Προστακτική παρακειμένου

–––
πέπαυ-σο
πεπαύ-σθω

–––
πέπαυ-σθε
πεπαύ-σθων
ή
πεπαύ-σθωσαν

Παρατηρήσεις

  1. Η προστακτική αορίστου, όπως η υποτακτική και η ευκτική, δεν παίρνει αύξηση.
  2. Τα αφωνόληκτα ρήματα σχηματίζουν την προστακτική αορίστου με τις γνωστές αλλαγές στο θέμα τους.
    π.χ. πράττομαι → πρᾶξαι, σκοπέω, -ῶ → σκέψαι (< ἐσκεψάμην), σῴζομαι → σῶσαι.
  3. Η προστακτική παρακειμένου διατηρεί τον αναδιπλασιασμό.
  4. Για τον σχηματισμό και την κλίση της προστακτικής παρακειμένου μέσης φωνής των αφωνόληκτων ρημάτων χρησιμοποιούμε τις καταλήξεις του παραπάνω πίνακα, αλλά το θέμα των ρημάτων αυτών μεταβάλλεται, όπως και στην οριστική του ίδιου χρόνου. Ακολουθεί η ενδεικτική κλίση της προστακτικής παρακειμένου μέσης φωνής των ρ. πράττομαι, γράφομαι και κομίζομαι:

      ουρανικόληκτα
    (ρ. πράττομαι)
    χειλικόληκτα
    (ρ. γράφομαι)
    οδοντικόληκτα
    (ρ. κομίζομαι)
    β΄ εν. πέπραξο γέγραψο κεκόμισο
    γ΄ εν. πεπράχθω γεγράφθω κεκομίσθω
    β΄ πληθ. πέπραχθε γέγραφθε κεκόμισθε
    γ΄ πληθ πεπράχθων ή
    πεπράχθωσαν
    γεγράφθων ή
    γεγράφθωσαν
    κεκομίσθων ή
    κεκομίσθωσαν

2. Οι κτητικές αντωνυμίες
Αντωνυμίες

Όπως και στη ν.ε., οι κτητικές αντωνυμίες, που φανερώνουν σε ποιόν ανήκει κάτι, αναφέρονται σε έναν ή περισσότερους κτήτορες. Κλίνονται σαν τρικατάληκτα δευτερόκλιτα επίθετα (χωρίς κλητική, όπως όλες οι αντωνυμίες εκτός από τη δεικτική οὗτος, αὕτη, τοῦτο).

για έναν κτήτορα
α΄ πρόσωπο β΄ πρόσωπο γ΄ πρόσωπο
ἐμός, ἐμή, ἐμόν σός, σή, σόν ἑός, ἑή, ἑόν
για πολλούς κτήτορες
α΄ πρόσωπο β΄ πρόσωπο γ΄ πρόσωπο
ἡμέτερος, ἡμετέρα, ἡμέτερον ὑμέτερος, ὑμετέρα, ὑμέτερον σφέτερος, σφετέρα, σφέτερον

Γ2. Σύνταξη

Ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί
Ονοματικοί προσδιορισμοί

Οι ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί προσδιορίζουν ονοματικούς όρους σε μια επαυξημένη πρόταση, αλλά, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει με τους ομοιόπτωτους, δε βρίσκονται στο ίδιο γένος, αριθμό και πτώση με αυτούς. Ως ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί λειτουργούν οι πλάγιες πτώσεις (γενική, δοτική και αιτιατική).

ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί σε γενική
  • κτητική: Δηλώνει τον κτήτορα του ονοματικού όρου τον οποίο προσδιορίζει.
    π.χ. Ἡ ἀρετὴ τῶν Σπαρτιατῶν ὁμολογουμένη ἐστίν.
  • του δημιουργού: Δηλώνει τον δημιουργό του ονοματικού όρου τον οποίο προσδιορίζει.
    π.χ. τὰ ἔπη τοῦ Ὁμήρου.
  • διαιρετική: Δηλώνει το σύνολο στο οποίο ανήκει ή από το οποίο προέρχεται ο ονοματικός όρος τον οποίο προσδιορίζει.
    π.χ. Τῷ ἡμίσει τοῦ δόρατος ἐμάχετο.
  • της ύλης: Δηλώνει το υλικό από το οποίο είναι κατάσκευασμένος ο ονοματικός όρος τον οποίο προσδιορίζει.
    π.χ. ξίφος σιδήρου.
  • του περιεχομένου: Δηλώνει το περιεχόμενο του ονοματικού όρου τον οποίο προσδιορίζει, ο οποίος είναι συνήθως μια περιληπτική έννοια.
    π.χ. ταμιεῖον (= αποθήκη) σίτου.
  • της ιδιότητας: Δηλώνει συνήθως μέγεθος, ηλικία, κοινωνική τάξη και συνοδεύεται από αριθμητικό.
    π.χ. Ἐνταῦθα δὴ προσάγουσιν τῷ βασιλεῖ παῖδα καλὸν ὀκτὼ ἐτῶν.
  • της αξίας: Δηλώνει την αξία του ονοματικού όρου τον οποίο προσδιορίζει. Συντάσσεται συνήθως με επίθετα όπως: ἄξιος, ἀνάξιος, ὠνητός.
    π.χ. Τἀκείνοις πεπραγμένα ἄξια θανάτου ἐστί.
  • της αιτίας: Δηλώνει την αιτία της οποίας αποτέλεσμα είναι ο ονοματικός όρος τον οποίο προσδιορίζει. Συντάσσεται συνήθως με επίθετα όπως: αἴτιος, ὑπεύθυνος, ἔνοχος, εὐδαίμων.
    π.χ. Τούτων αἴτιος Χαιρεφῶν ἐστι.
  • συγκριτική: Συντάσσεται με συγκριτικό βαθμό επιθέτου ή επιρρήματος και δηλώνει το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνεται ο ονοματικός όρος τον οποίο προσδιορίζει.
    π.χ. Μὴ τοίνυν ὑμεῖς χείρους γένησθε Φιλίππου.
  • αντικειμενική / υποκειμενική: Συντάσσεται με ουσιαστικά και επίθετα και δηλώνει το αντικείμενο ή το υποκείμενο της ενέργειας την οποία εκφράζει το ομόρριζο με αυτά τα ονόματα ρήμα (συνήθως τέτοια ονόματα σημαίνουν: μνήμη, φροντίδα, συμμετοχή, εμπειρία, εξουσία και τα αντίθετά τους).
    π.χ. Μιμηταὶ τῶν προγόνων βουλόμεθα γενέσθαι: γενική αντικειμενική
    Ἔριδες θεῶν πράγματα παρέχουσι (= προκαλούν βάσανα) βροτοῖς (= στους θνητούς): γενική υποκειμενική

 

ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί σε δοτική
  • της αναφοράς: Δηλώνει σε τι αναφέρεται ο ονοματικός όρος τον οποίο προσδιορίζει.
    π.χ. Οἱ Ἀθηναῖοι ὁπλῖται ἐρρωμενέστατοι ταῖς ψυχαῖς ἦσαν.
  • αντικειμενική: Συντάσσεται με ουσιαστικά και επίθετα που συγγενεύουν ετυμολογικά με ρήματα που παίρνουν το αντικείμενό τους σε δοτική, όπως αυτά που σημαίνουν: ομοιότητα, ωφέλεια, φιλία, υποταγή και τα αντίθετά τους.
    π.χ. Οἱ πονηροὶ ἀλλήλοις ὅμοιοί εἰσιν. (Οἱ πονηροὶ ὁμοιάζουσιν ἀλλήλοις.)

 

ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί σε αιτιατική
  • της αναφοράς: Δηλώνει σε τι αναφέρεται ο ονοματικός όρος τον οποίο προσδιορίζει.
    π.χ. Κῦρος ἦν ἀγαθὸς τὰ πολεμικά.

 

Παρατήρηση

Για τη διάκριση της γενικής υποκειμενικής / αντικειμενικής τρέπουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ομόρριζο ρήμα σύμφωνα με το νόημα και παρατηρούμε εάν το πρόσωπο ή το πράγμα που βρίσκεται σε γενική ενεργεί ή δέχεται ενέργεια,
π.χ. Μιμηταί τῶν προγόνων βουλόμεθα γενέσθαι > Μιμούμεθα τοὺς προγόνους (αντικείμενο) → γενική αντικειμενική.
Ἔριδες θεῶν πράγματα παρέχουσι βροτοῖς > Οἱ θεοί ἐρίζουσι (υποκείμενο) → γενική υποκειμενική.
Οἱ πονηροὶ ἀλλήλοις ὅμοιοί εἰσιν > → δοτική αντικειμενική.

 

Ασκήσεις

  1. Παύσασθε οὖν πιστεύοντες τοῖς βαρβάροις καὶ ψηφίσασθε κατακαῦσαι τὰς ἁμάξας, ἵνα μὴ ἐμποδὼν ἡμῖν ὦσι (= για να μη μας είναι εμπόδιο): να βρείτε τους τύπους προστακτικής που υπάρχουν στην παραπάνω φράση και να τους κλίνετε στην προστακτική όλων των χρόνων.

  2. Να τοποθετήσετε στη σωστή στηλη τούς τύπους προστακτικής που σας δίνονται και να τους μεταφέρετε στους άλλους χρόνους διατηρώντας την έγκλιση, τον αριθμό και το πρόσωπο:

      ενεστώτας αόριστος παρακείμενος
    διαπορεύου      
    κεκόμισθε      
    κηρύξασθε      
    θραυσάσθω      
    θεραπευέσθων      
    πέμπου      

  3. Να μεταφέρετε τους ρηματικούς τύπους των παρακάτω φράσεων στο ίδιο πρόσωπο του άλλου αριθμού διατηρώντας σταθερά την έγκλιση και τον χρόνο:
    α. Παῦσαι πρὶν ὀργῆς κἀμὲ μεστῶσαι (= προτού με εξοργίσεις) λέγων.
    β. Πεπαύσθω λοιπὸν οὗτος, δοῦλος ὤν, θρυπτόμενος κατὰ δεσποίνης ἰδίας (= να συμπεριφέρεται αλαζονικά προς την κυρία του).
    γ. Τοιοῦτος γίγνου περὶ τοὺς γονεῖς, οἵους ἂν εὔξαιο (= όπως θα ευχόσουν) περὶ σεαυτὸν γενέσθαι τοὺς σεαυτοῦ παῖδας.
    δ. Τοῖς φρονιμωτάτοις πλησίαζε καὶ τῶν ἄλλων τοὺς προθύμους μεταπέμπου (= να καλείς κοντά σου), καὶ μηδενὸς οἴου δεῖν ἀπείρως ἔχειν (= έχε κατά νου ότι τίποτε δεν πρέπει να αφήνεις αδοκίμαστο).
    ε. Μὴ ψεύδου, σὺ γὰρ Ὑπερείδου μαθητὴς ὢν τυγχάνεις.
    στ. Ἀλλ’ ἤτοι (= είτε) διαλεγέσθω ἢ εἰπέτω ὅτι οὐκ ἐθέλει διαλέγεσθαι.
    ζ. Τοῦτον δὲ δὴ οὖν τὸν τόκον τε καὶ ἔκγονον αὐτοῦ τοῦ ἀγαθοῦ κομίσασθε.
  4. Να γράψετε στα τετραγωνίδια τους τύπους προστακτικής που σας ζητούνται. Στην έγχρωμη στήλη θα σχηματιστεί το όνομα αρχαίου θεού:

    α. β΄ εν. προστ. ενεστ. ρ. ὀνομάζομαι.
    β. β΄ πληθ. προστ. αορ. ρ. κηρύττομαι.
    γ. β΄ εν. προστ. αορ. ρ. ἀνακρούομαι.
    δ. β΄ εν. προστ. παρακ. ρ. ἀνασκευάζομαι.

    σταυρόλεξο
  5. Να κλίνετε τις φράσεις τὰ ἐμὰ σκῆπτρα και τὴν ἐμἠν θυγατέρα.
  6. Στις παρακάτω φράσεις να βρείτε και να χαρακτηρίσετε τους ονοματικούς προσδιορισμούς, καθώς και τον όρο της πρότασης που προσδιορίζουν:
    α. Βασιλεὺς Ἀλέξανδρος Στατείρᾳ καὶ Ῥοδῷ καὶ Ῥωξάνῃ τῇ ἐμῇ γυναικὶ χαίρειν.
    β. Ἐπυθόμην δὲ παρ’ αὐτοῦ τι ἀκοῦσαι περὶ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ.
    γ. Παρακαταθήκην ἔχε τὴν ἐμὴν θυγατέρα Ῥωξάνην.
    δ. Ὑμεῖς δὲ τῆς λύπης αὐτοῦ παύσασθε.
    ε. Κατὰ τὰς διατάξεις Δαρείου Ῥωξάνην τὴν ἐμὴν γυναῖκα σύνθρονόν μου εἶναι βούλομαι.
  7. Στις παρακάτω φράσεις να βρείτε και να χαρακτηρίσετε τους ετερόπτωτους ονοματικούς προσδιορισμούς, καθώς και τον όρο της πρότασης που προσδιορίζουν:
    α. Ἡρακλῆς ἱδρύσατο βωμὸν Πέλοπος.
    β. Ἐν Λακεδαίμονι οἱ ἔφοροι ἦσαν κύριοι εἰρήνης καὶ πολέμου.
    γ. Ἐβοήθει ὁ Ἀρίσταρχος καὶ τῶν ἱππέων νεανίσκοι.
    δ. Ἀγησίλαος πραότατος τοῖς φίλοις ὢν ἐχθροῖς φοβερώτατος ἦν.
    ε. Οἰκίαν ἐκτήσατο δύο ταλάντων.
    στ. Βασιλεὺς ἦν κοινὸς ἐχθρὸς ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων.
    ζ. Οὔτε ποσίν εἰμι ταχὺς οὔτε χερσὶν ἰσχυρός.
    η. Τυφλὸς τά τ’ ὦτα τόν τε νοῦν τά τ’ ὄμματ’ εἶ.
  8. Να βρείτε τον συντακτικό ρόλο των πλάγιων πτώσεων που υπάρχουν στις προτάσεις που ακολουθούν:
    α. Τίς μὲν ἀγέλης βοῶν κήδεται (= φροντίζει) μᾶλλον τοῦ νέμοντος (= από τον βοσκό);
    β. Τὴν ἀρχὴν τῶν Ἀθηναίων Αἰγεὺς πρεσβύτατος ὢν ἔσχεν.
    γ. Κῦρος καλὸς ἦν τὸ εἶδος (= στη μορφή) καὶ φιλάνθρωπος τὴν ψυχήν.
    δ. Ἄνθρωπος ἱδρύσατο βωμοὺς καὶ ἀγάλματα θεῶν.
    ε. Στέργει (= αγαπά) γὰρ οὐδεὶς ἄγγελον κακῶν ἐπῶν (= ειδήσεων).
    στ. Οἱ ὀλίγοι κτείνουσι τὸν Πειθίαν καὶ ἄλλους ἐξήκοντα τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν ἰδιωτῶν.
    ζ. Θάνατός ἐστι κοινὸς πᾶσιν ἀνθρώποις.
  9. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους υπογραμμισμένους προσδιορισμούς στις παρακάτω φράσεις:
    α. Διὰ μέσης πόλεως ῥεῖ ποταμὸς Κύδνος ὄνομα, εὖρος δύο πλέθρων.
    β. Πέρας γὰρ τοῦ βίου θάνατός ἐστιν.
    γ. Ζεῦ, πάτερ , γενοῦ μοι βοηθός, ἵνα τὴν ἀρίστην ὁδὸν ἐπὶ τὸν βίον τράπωμαι καὶ ὠφέλιμος τοῖς ἀνθρώποις γένωμαι.
    δ. Μειδίας φονεύσας τὴν μητέρα τῆς ἑαυτοῦ γυναικὸς Μανίαν κύριος τῆς Αἰολίδος ἐγένετο.
    ε. Οἱ Πέρσαι Κύρῳ μᾶλλον φίλοι ἦσαν ἢ βασιλεῖ.
    στ. Παῖδες, μὴ στασιάζετε. Ἐστὲ φίλοι ἀλλήλοις καὶ ἱκετεύετε τοὺς θεοὺς εὐμενεῖς ὑμῖν εἶναι.

 

απόφθεγμα