Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (Β Γυμνασίου) - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)

Ελ Γκρέκο, Ο Άγιος Μαρτίνος

Ελ Γκρέκο, Ο Άγιος Μαρτίνος και ο ζητιάνος (Μουσείο Πράδο, Μαδρίτη)

Η ελεημοσύνη
βασίλισσα των αρετών

A. Κείμενο

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος (περ. 354-407 μ.Χ.), επίσκοπoς Κωνσταντινουπόλεως, οικουμενικός διδάσκαλος και άγιος της Χριστιανικής Εκκλησίας, προσπάθησε να καταπολεμήσει την αδικία και τη διαφθορά, να δώσει κουράγιο σε κάθε ανίσχυρο και να αντιμετωπίσει τις αιρέσεις. Οραματιζόταν την επάνοδο των πιστών στην απλότητα και την καθαρότητα της πρώτης χριστιανικής εποχης. Βαθύς ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής, πολέμησε κάθε κακό με τη ρητορική του δεινότητα. Ο ίδιος έκανε πράξη τα κηρύγματά του μοιράζοντας όλα τα υπάρχοντά του σε όσους είχαν ανάγκη και υπερασπιζόμενος τους αδυνάτους από τις αυθαιρεσίες των ισχυρών. Τις ομιλίες του παρακολουθούσαν πλήθη κόσμου. Στο απόσπασμα που θα μελετήσετε επισημαίνει την ανάγκη να είμαστε ελεήμονες.

Ἀγαπητοί, μὴ γινώμεθα τῶν ἀλόγων θηριωδέστεροι. Ἐκείνοις πάντα κοινὰ καὶ οὐδὲν τοῦ ἄλλου πλέον ἔχει· σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, θηρίου γίνῃ χαλεπώτερος, μυρίων πενήτων τροφὰς μιᾷ κατακλείων οἰκίᾳ. Καίτοι γε οὐχ ἡ φύσις ἡμῖν μόνη κοινή, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πλείονα· οὐρανὸς κοινὸς καὶ ἥλιος καὶ σελήνη καὶ ἀστέρες καὶ ἀὴρ καὶ θάλασσα καὶ γῆ καὶ ζωὴ καὶ τελευτὴ καὶ γῆρας καὶ νόσος καὶ ὑγεία καὶ χρεία τροφῆς καὶ ἐνδυμάτων. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον τοὺς ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντας ἀλλήλοις ἐν τοῖς χρήμασιν οὕτως εἶναι πλεονέκτας, καὶ τὴν αὐτὴν μὴ διατηρεῖν ἰσονομίαν; Ὁ γὰρ θάνατος τῆς μὲν ἀπολαύσεως ἀπάγει, πρὸς δὲ τὰς εὐθύνας ἄγει. Ἵν' οὖν μὴ τοῦτο γένηται, πολλῇ χρησώμεθα τῇ ἐλεημοσύνῃ. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ βασίλισσα τῶν ἀρετῶν, ἣ καὶ ἐξαιρήσεται ἡμᾶς τῆς τιμωρίας. Τὰ περιττὰ δὴ ποιήσωμεν χρήσιμα, τὸν πολὺν προέμενοι πλοῦτον, καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, κἂν μυρία ὦμεν πεπλημμεληκότες, ὁ Θεὸς μεταδώσει συγγνώμης ἡμῖν.

Ἰωάννης Χρυσόστομος, Εἰς τὸ ρητὸν τοῦ Προφήτου Δαυΐδ, PG 55, 517-518 (διασκευή)

Γλωσσικά σχόλια
τῶν ἀλόγων (επίθ. ὁ /ἡ ἄλογος, τὸ ἄλογον) θηριωδέστεροι
(συγκρ. βαθμ. επιθ. ὁ/ἡ θηριώδης, τὸ θηριῶδες)
  αγριότεροι (πβ. ν.ε.: θηριωδία) από τα ζώα
οὐδὲν τοῦ ἄλλου πλέον (συγκρ. βαθμ. επιθ. ὁ πολύς, ἡ πολλή, τὸ πολύ) ἔχει κανένα δεν έχει περισσότερα (πβ. ν.ε.: πλεονεξία) από τα άλλα
ἄνθρωπος ὤν αν και είσαι άνθρωπος
χαλεπός, χαλεπή, χαλεπόν δύσκολος, σκληρός, άσπλαχνος (πβ. ν.ε.: χαλεποί καιροί)
μυρίων (επίθ. οἱ μυρίοι, αἱ μυρίαι, τά μυρία) πενήτων (επίθ. ὁ/ἡ πένης) τροφὰς μιᾷ κατακλείων οἰκία κλείνοντας ερμητικά σε ένα σπίτι όσα τρόφιμα θα αρκούσαν για να θρέψουν αμέτρητους φτωχούς
καίτοι (αντιθ. σύνδ.) γε και βέβαια
ἕτερα (αόρ. επιμερ. αντων. ἕτερος, ἑτέρα, ἕτερον) άλλα (πβ. ν.ε.: ετερώνυμα κλάσματα) περισσότερα (πβ. ν.ε.: πλειοψηφία, πλειονότητα, πλεονασμός)
ἡ τελευτή το τέλος, ο θάνατος
ἡ χρεία η ανάγκη (πβ. ν.ε.: χρειάζομαι, αχρείαστος)
οὐκ ἄτοπόν (ἐστι) [απρόσ. έκφραση] δεν είναι παράλογο (πβ. ν.ε.: ατόπημα)
οἱ ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντες (μτχ. ενεστ. ρ. κοινωνέω, κοινωνῶ) ἀλλήλοις αυτοί που μοιράζονται (πβ. ν.ε.: κοινωνία, κοινωνικός) τόσα πολλά μεταξύ τους
ἐν τοῖς χρήμασιν (ουσ. τὸ χρῆμα) στα χρήματα
τῆς ἀπολαύσεως ἀπάγει απομακρύνει (πβ. ν.ε.: απαγωγή, απαγωγέας) από την απόλαυση
πρὸς τὰς εὐθύνας (ουσ. ἡ εὐθύνη ή ἡ εὒθυνα) ἄγει οδηγεί στην τιμωρία / λογοδοσία
ἵνα (τελικός σύνδ.) για να
χρησώμεθα (υποτ. αορ. ρ. χρήομαι, χρῶμαι) ας χρησιμοποιήσουμε, ας εφαρμόσουμε (πβ. ν.ε.: χρήση, άχρηστος, χρήσιμος)
ἐξαιρήσεται (οριστ. μέλλ. ρ. ἐξαιρέομαι, ἐξαιροῦμαι) θα απαλλάξει (πβ. ν.ε.: εξαίρεση, εξαίρετος)
τὸν πολὺν προέμενοι (μτχ. αορ. β΄ ρ. προΐεμαι) πλοῦτον αφού παραμερίσουμε τον πολύ πλούτο (πβ. ν.ε.: άνεση, άνετος, έφεση, άφεση)
κἂν πεπλημμεληκότες ὦμεν (υποτ. παρακ. ρ. πλημμελέω, πλημμελῶ) ακόμα και αν έχουμε διαπράξει παραπτώματα (πβ. ν.ε.: πλημμέλημα, πλημμελής)
μεταδώσει (οριστ. μέλλ. ρ. μεταδίδωμι) συγγνώμης ἡμῖν θα μας συγχωρήσει

Ερμηνευτικά σχόλια

μὴ ὦμεν τῶν ἀλόγων θηριωδέστεροι: Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στηρίζει την επιχειρηματολογία του στο ότι ο άνθρωπος είναι ον ἔλλογον (ἐν + λόγος), σε αντίθεση με τα ζώα που είναι όντα ἄλογα (ἀ- + λόγος). Ο «λόγος» επέτρεψε στον άνθρωπο να δημιουργήσει κοινωνία και πολιτισμό, κάτι που δεν επιτεύχθηκε από τα άλλα πλάσματα της δημιουργίας. Ο άνθρωπος πολλές φορές, από τη λαχτάρα του να αποκτήσει πλούτο, ενεργεί με τρόπο αλαζονικότερο και βιαιότερο ακόμη και από τα πιο άγρια θηρία και γίνεται «θηριωδέστερος τῶν ἀλόγων».

πολλῇ χρησώμεθα τῇ ελεημοσύνῃ: Φάρμακο που λυτρώνει τον άνθρωπο από τη θηριώδη συμπεριφορά του είναι, σύμφωνα με τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, η ελεημοσύνη, που δηλώνει την αγάπη προς τον συνάνθρωπο, την καλοσύνη και τη διάθεση για βοήθεια. Αυτή η διάθεση μπορεί να αντισταθμίσει πολλά ανθρώπινα παραπτώματα και να προσφέρει τη συγχώρεση του θεού σε όποιον έχει αμαρτήσει. Η χριστιανική διδασκαλία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον σεβασμό και στην αγάπη για τον πλησίον (ἀγάπα τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν) και τα θεωρεί απαραίτητη προϋπόθεση για την κατάκτηση της Βασιλείας των Ουρανών.

Ερωτήσεις

  1. Ποιες είναι οι διαφορές του ανθρώπου από τα ζώα σύμφωνα με τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο;
  2. Ποια κοινά στοιχεία ενώνουν και εξομοιώνουν τους ανθρώπους μεταξύ τους σύμφωνα με το κείμενο; Είναι αυτά μόνο θετικά ή και αρνητικά;
  3. Ποια τύχη περιμένει τον άνθρωπο που δε λαμβάνει υπόψη του τους ανήμπορους συνανθρώπους του, σύμφωνα με το κείμενο; Ποιο μέσο έχει στη διάθεση του ο άνθρωπος, προκειμένου να αποφύγει τη μετά θάνατον τιμωρία;
  4. Με ποιες άλλες χριστιανικές αρετές συνδέεται η ελεημοσύνη;

 

Β1. Λεξιλογικός Πίνακας

Ψηφιακό λεξικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας (των H.G. Liddell & R. Scott, ελληνική μετάφραση) Ηλεκτρονικά λεξικά της μεσαιωνικής και νέας ελληνικής γλώσσας Λεξικό αρχαίας ελληνικής γλώσσας [σχολικό εγχειρίδιο Γυμνασίου]
ἄγω [= 1. οδηγώ, 2. μεταφέρω]
θ. ἀγ- [στο κείμενο συναντήσατε τους τύπους: ἄγει, ἀπάγει]
 
Αρχαία Ελληνική
Αρχαία / Νέα  Ελληνική
Νέα  Ελληνική
img img

ἀγωγαῖος [= αυτός που χρησιμεύει για να οδηγεί κάποιον]
ὁ ἀγωγεύς

ὁ ἀγών (-ώνας) [= (α.ε.) συνέλευση]
ὁ ἀγωγός [= (α.ε.) οδηγός]
ἀγώγιμος [= εύκολος στη μεταφορά]
ή ἀγωγή [= (α.ε.) μεταφορά, (ν.ε.) ανατροφή]
ἀγωνίζομαι
ἡ ἀγωνία [= (α.ε.) συναγωνισμός,(ν.ε.) ψυχική αβεβαιότητα]
τὸ ἀγώνισμα
ἡ ἀγέλη [= κοπάδι ζώων]
ἡ ἀγελάς (-άδα) [= (α.ε.) αυτή που ανήκει στην αγέλη, (ν.ε.) το θηλυκό βόδι]
ἀγελαῖος
τὸ ἄγημα [= τμήμα στρατού]

αγωγιμότητα
αγωγιάτης
αγώ(γ)ι

img

ὁ ἀγωνοδίκης
ὁ ἀγωνοθέτης [= ο κριτής των αγώνων],
φορτηγός [= αυτός που μεταφέρει φορτία]

ἀνταγωνιστής
διάγω [= (α.ε.) μεταφέρω στο απέναντι μέρος, (ν.ε.) διαβιώνω]
εἰσάγω
εἰσακτέος
ἐξάγω
κατάγω [= (α.ε.) οδηγώ προς τα κάτω, (ν.ε.) επιτυγχάνω]
ξεναγῶ
παράγω
συνάγω (ν.ε. συνάζω) [= συγκεντρώνω]
σύναξις (-η)
κυνηγός
ὁ μυσταγωγός
λοχαγός
ὁ ξεναγός [= αυτός που οδηγεί τους ξένους]
ὁδηγός
παιδαγωγός
ὑδραγωγός
τό ὑδραγωγεῖον (-είο)

συναξάρι
το φορτηγό
επιβατηγός
πλοηγός
παρθεναγωγείο
οχηματαγωγό [= το πλοίο που μεταφέρει οχήματα]
νηπιαγωγός

 

Ασκήσεις

  1. Να κατατάξετε τις παρακάτω ομόρριζες του ρ. ἄγω λέξεις της α.ε. στην κατηγορία που ανήκουν, ανάλογα με αυτό που δηλώνουν (πρόσωπο που ενεργεί, ενέργεια, αποτέλεσμα ενέργειας): ἄγημα, ἀγωνία, ἀγωγός, ἀγωγή, ἀγώνισμα, ἀγωγεύς.

  2. α. Να γράψετε από μία λέξη της ν.ε. ομόρριζη του ρ. ἄγω που να ανταποκρίνεται στη σημασία των προτάσεων και φράσεων που σας δίνονται:
    i. πρόσωπο που φροντίζει για την ανατροφή των παιδιών: _____________________________
    ii. δείχνω τα αξιοθέατα ενός τόπου σε ξένους: _____________________________
    ii. η ανατροφή: _____________________________
    iv. όχημα μεταφοράς φορτίων: _____________________________


    β. Να γράψετε την αρχική σημασία των λέξεων κυνηγός, ἀγελὰς και μυσταγωγία, σύμφωνα με την ετυμολογική τους προέλευση.
  3. Να συμπληρώσετε τους τύπους που λείπουν με λέξεις της ν.ε. ομόρριζες των ρημάτων που δίνονται, σύμφωνα με το συμπληρωμένο παράδειγμα:
    ἀνάγω αναγωγή αναγωγικός ανάγωγος
    εἰσάγω      
    ἐξάγω      
    κατάγω      
    μετάγω      
    παράγω      
  4. Με τη βοήθεια του λεξικού σας να βρείτε την ετυμολογική προέλευση των λέξεων «φορτικός» και «φορτηγός» και να εξηγήσετε τη σημασιολογική διαφορά τους.

 

Β2. Ετυμολογικά

Πρώτο συνθετικό λέξη κλιτή – ρήμα

Σχηματισμός συνθέτου από το:
ρηματικό θέμα
π.χ. ἄγω < θ. ἀγ-
χρονικό θέμα (ενεργ. αορίστου ή μέλλοντα)
π.χ. φεύγω < θ. φυγ -, φευξ-
Κατά τη σύνθεση:
το θέμα μένει αμετάβλητο,
όταν το β΄ συνθετικό αρχίζει από φωνήεν
π.χ. φθιν-όπωρον < φθίνω + ὀπώρα
πειθ-αρχῶ < πείθομαι + ἄρχω
στο θέμα προστίθεται -ε-, -ι- ή -ο-,
όταν το β΄ συνθετικό αρχίζει από σύμφωνο
π.χ. φυγ-ό-πονος < φεύγω (θ. αορ. φυγ-) + πόνος
κρυψ-ί-νους < κρύπτω (θ. αορ. κρυψ-) + νοῦς

 

Ασκήσεις

  1. Να σχηματίσετε σύνθετα επίθετα της α.ε. με τα συνθετικά που δίνονται:
    ῥίπτω (θ. μέλλ. ῥιψ-) + ἀσπίς ______________________
    δοκέω, -ῶ (θ. μέλλ. δοκησ-) + σοφός ____________________
    πείθω + ἡνία _________________________
    ἔχω + μῦθος _________________________
    μέλλω + νύμφη _________________________

  2. Να αναλύσετε τις παρακάτω λέξεις στα συνθετικά τους μέρη και να δείξετε την αλλαγή του θέματος του ρήματος (ως α΄ συνθετικού), όπου συμβαίνει: ἐχέγγυος, Μενέλαος, φέρελπις, λιποσαρκής (θ. λειπ- και λιπ-).

 

Γ1. Γραμματική

1. Υποτακτική ενεστώτα του ρ. εἰμί και παρακειμένου των βαρύτονων ρημάτων ε.φ.

Στο κείμενο της Ενότητας υπάρχει ο τύπος υποτακτικής παρακειμένου ε.φ. πεπλημμεληκότες ὦμεν.

Η υποτακτική ενεστώτα του ρ. εἰμί συμπίπτει με τις καταλήξεις της υποτακτικής που μελετήσατε στην προηγούμενη Ενότητα.

Κλίση υποτακτικής ενεστώτα ρ. εἰμί


ᾖς
ὦμεν
ᾖτε
ὦσι(ν)

Η υποτακτική του παρακειμένου των βαρύτονων ρημάτων σχηματίζεται τόσο περιφραστικά (πιο εύχρηστος τύπος) από την ενεργητική μετοχή παρακειμένου του ρήματος και την υποτακτική ενεστώτα του ρ. εἰμί, π.χ. λε-λυκώς, -υῖα, -ὸς ὦ, όσο και μονολεκτικά (σπάνια), π.χ. λελύκ-ω, λελύκ-ῃς κτλ.

  • Να κλίνετε την περιφραστική υποτακτική παρακειμένου ε.φ. του ρ. λύω:

Κλίση υποτακτικής παρακειμένου ε.φ.

λελυκώς, λελυκυῖα, λελυκὸς

λελυκώς, λελυκυῖα, λελυκός

λελυκώς, λελυκυῖα, λελυκός

_______________

_______________

_______________

λελυκότες, λελυκυῖαι, λελυκότα

λελυκότες, λελυκυῖαι, λελυκότα

λελυκότες, λελυκυῖαι, λελυκότα

_______________

_______________

_______________

 

2. Αλληλοπαθητική αντωνυμία

Αλληλοπαθητική είναι η αντωνυμία που φανερώνει ότι δύο η περισσότερα πρόσωπα ενεργούν και παθαίνουν αμοιβαία, π.χ. ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Επειδή δηλώνει σχέση ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα πρόσωπα, έχει μόνο πληθυντικό (και δυϊκό) αριθμό. Καθώς λειτουργεί ως αντικείμενο ρημάτων, απαντά μόνο στις πλάγιες πτώσεις:

  αρσενικό θηλυκό ουδέτερο
γενική ἀλλήλων ἀλλήλων ἀλλήλων
δοτική ἀλλήλοις ἀλλήλαις ἀλλήλοις
αιτιατική ἀλλήλους ἀλλήλας ἄλληλα

 

Γ2. Σύνταξη

Απρόσωπη σύνταξη

Θεωρία: απρόσωπα ρήματα και απρόσωπες εκφράσεις [πηγή: Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α, Β, Γ Γυμνασίου]

Στην προηγούμενη τάξη γνωρίσατε τη συντακτική λειτουργία του απαρεμφάτου:

  • Το άναρθρο απαρέμφατο λειτουργεί ως αντικείμενο σε προσωπικά ρήματα.
    Π.χ. Ἐθέλομεν ἀποθνήσκειν ὑπὲρ τῶν δικαίων.
  • Το άναρθρο απαρέμφατο λειτουργεί ως υποκείμενο σε απρόσωπα ρήματα και απρόσωπες εκφράσεις.
    Π.χ. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον τοὺς ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντας ἀλλήλοις ἐν τοῖς χρήμασιν οὕτως εἶναι πλεονέκτας, καὶ τὴν αὐτὴν μὴ διατηρεῖν ἰσονομίαν;

Απρόσωπα ρήματα και απρόσωπες εκφράσεις

απρόσωπα ρήματα

Ονομάζονται έτσι ρηματα που χρησιμοποιούνται στο γ΄ ενικό πρόσωπο και δεν παίρνουν πρόσωπο ή πράγμα ως υποκείμενό τους αλλά άναρθρο απαρέμφατο ή δευτερεύουσα (ονοματική) πρόταση.

Π.χ. δεῖ, προσήκει, χρή, δοκεῖ

απρόσωπες εκφράσεις

Ακολουθούν την ίδια σύνταξη, αλλά, όπως φανερώνει και ο όρος, αποτελούνται από παραπάνω από μία λέξεις, συνήθως:

  • ουσιαστικό ή ουδέτερο επιθέτου ή μετοχής + ἐστί,
    π.χ. ἀνάγκη ἐστί, ἄξιόν ἐστι, πρέπον ἐστὶ ή
  • επίρρημα + ἔχει,
    π.χ. καλῶς ἔχει, ἀναγκαίως ἔχει

Παρατήρηση

Συνήθως στην απρόσωπη σύνταξη δίπλα στο απρόσωπο ρήμα ή την απρόσωπη έκφραση συναντάται μια δοτική που δείχνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται το ρήμα. Αυτή είναι η δοτική προσωπική, η οποία συχνά εννοείται.

π.χ. Προσήκει ἡμῖν ἐπαινέσαι τὴν τῶν προγόνων ἀρετήν (= Αρμόζει σ’ εμάς να επαινέσουμε την αρετή των προγόνων).

 

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου στην απρόσωπη σύνταξη

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου στην απρόσωπη σύνταξη βρίσκεται σε αιτιατική πτώση. Εάν μάλιστα το απρόσωπο ρήμα ή η απρόσωπη έκφραση συνοδεύεται από δοτική προσωπική, αυτή, εφόσον μετατραπεί σε αιτιατική, μας δίνει το υποκείμενο του απαρεμφάτου (στο προηγούμενο παράδειγμα: το υποκείμενο του ἐπαινέσαι είναι ἡμᾶς). Δηλαδή:

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου στην απρόσωπη σύνταξη

Ασκήσεις

  1. Να μεταφέρετε τις παρακάτω υποτακτικές αορίστου και ενεστώτα στον παρακείμενο (περιφραστικά και στα τρία γένη) στον ίδιο αριθμό και στο ίδιο πρόσωπο:
    γράψωμεν _____________________________
    τάττῃς _____________________________
    βλάψωσιν _____________________________
    κρύψητε _____________________________
    πείθῃ _____________________________
    ἐρμηνεύωμεν ______________________________

  2. Να αντιστοιχίσετε τα ρήματα της στήλης Α΄, με τη γραμματική αναγνώρισή τους στη στήλη Β΄:

    A' B'

    λέγητε
    ὦσιν
    πράξωμεν
    παραμεμενηκὼς ᾖ

    γ΄ πληθ. υποτ. ενεστ.
    γ΄ εν. υποτ. παρακ.
    β΄ πληθ. υποτ. ενεστ.
    α΄ πληθ. υποτ. αορ.

  3. Να συμπληρώσετε τις προτάσεις με τον κατάλληλο τύπο του ρήματος:
    α. Ἡ μὲν φύσις, ἂν ____________ (εἰμί, υποτ. ενεστ.) πονηρά, πολλάκις φαῦλα βούλεται.
    β. Ἐὰν σὺ ____________ (ἀριστεύω, υποτ. αορ.), ὑπισχνοῦμαί σοι δέκα τάλαντα.
    γ. Ἐὰν ὑμεῖς ταῦτα ____________ (πράττω, υποτ. αορ.), εὐθὺς ὑμῖν στρατιώτας πέμψομεν.
    δ. ____________ (παιδεύω, α΄ πληθ. υποτ. αορ.) τὸν ἀπαίδευτον.
  4. Να συμπληρώσετε τον κατάλληλο τύπο της υποτακτικής ενεστώτα τον ρ. εἰμὶ και να ερμηνεύσετε τις παρακάτω προτάσεις:
    α. Ὅταν σὺ τῶν ἀλόγων θηριωδέστερος _____________, τότε φίλων ἔρημος γίγνῃ.
    β. Ὄνειδος (= ντροπή) αἰσχρὸς βίος ὅμως, κἂν (= ακόμα και αν) ἡδὺς _____________.
    γ. Ἱκανοί εἰσιν οἱ θεοὶ τοὺς μικρούς, κἂν ἐν δεινοῖς (= σε κινδύνους) _____________, σώζειν εὐπετῶς (= εύκολα).
    δ. Ἀνὴρ πονηρὸς δυστυχεῖ, κἂν εὐτυχὴς _____________.

          Άσκηση: απρόσωπη σύνταξη - δοτική προσωπική [πηγή: Ελληνικός Πολιτισμός]

Απόφθεγμα