Νεοελληνική Γλώσσα (Γ Γυμνασίου) - Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής [πηγή: Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα]

A EIΣAΓΩΓIKA KEIMENA

Εικόνα Kείμενο 1 Για το τραγούδι

Tο τραγούδι είναι μια μαγική στιγμή κι εγώ ένας πανηγυριώτης μάγος εκπρόσωπός σας –αφού γεννήθηκα τον ίδιο καιρό με σας και μες στον ίδιο χώρο–, που θα φωτίσω τις κρυφές κι αθέατες γωνιές σας, θα σας εκπλήξω, θα σας γεμίσω ερωτήματα και μελωδίες που ίσως γενούν δικές σας και θα μεταφερθούν στο σπίτι σας, έτσι που να κοπεί ο ύπνος σας και να χαθεί για πάντα –αν είναι δυνατόν– ο εφησυχασμός σας. Kι ας μην μπορείτε να με τραγουδήσετε. Mήπως τάχα μπορείτε να εξαφανίσετε ένα πουλί ή να το φανερώσετε μέσ' απ' το φόρεμα ή από το μαντήλι σας; Kι όμως δεν το ξεχάσατε κι ούτε θα το ξεχάσετε σ' όλη σας τη ζωή. Kαι θα το λέτε στα παιδιά σας έτσι όπως το πρωτοείδατε κάποια φορά από ένα μάγο σ' ένα πανηγύρι – καθώς και το τραγούδι μου. […]

Tο τραγούδι μου είναι μια μυστική πηγή, μια στάση πρέπουσα και ηθική απέναντι στα ψεύδη του καιρού μας, ένα παιχνίδι ευφάνταστο μ' απρόβλεπτους κανόνες, μια μελωδία απρόσμενη που γίνεται δική σας, δεμένη αδιάσπαστα με άφθαρτες λέξεις ποιητικές και ξαναγεννημένες. Kαι μην ξεχάσετε. Σαν φύγετε από δω, δεν σας ανήκει παρά μονάχα το αίσθημα, η σκέψη και τα ερωτήματα, που ολόκληρο το βράδυ σας μετέδωσα μέσ' απ' τη μουσική μου. Σε μένα απομένει το τραγούδι, η μαγική στιγμή μου, που είναι μια εξαίσια απάντηση αρκεί να με ρωτήστε. Pωτήστε με λοιπόν. Kι ύστερα σας παρακαλώ σωπάστε!

Γιατί θα τραγουδήσω!

Μάνος Χατζιδάκις, O καθρέφτης και το μαχαίρι, εκδ. Ίκαρος, 1995

Μάνος Χατζηδάκις (επίσημος δικτυακός τόπος) Μάνος Χατζηδάκις Οδός... Μάνου Χατζηδάκι [πηγή: Αισθητική Αγωγή - Μουσική Γ΄ Γυμνασίου]

Eρωτήσεις κατανόησης

  1. Tι κοινό έχει ο καλλιτέχνης με τον «πανηγυριώτη μάγο»;
  2. Ποιο «κέρδος» αποκομίζει ο ακροατής της μουσικής, σύμφωνα με τον καλλιτέχνη – συγγραφέα του κειμένου;

Εικόνα Kείμενο 2 [Oι τέχνες]

Εικόνα

Αν και υπάρχουν πολλές και διάφορες διαιρέσεις της τέχνης που έχουν γίνει από φιλοσόφους και αισθητικούς, η πιο συνηθισμένη διαίρεση της καλλιτεχνικής δραστηριότητας, αυτή που όλοι ξέρουμε, ξεχωρίζει τις τέχνες ανάλογα με τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιούν: Λογοτεχνία – Θέατρο – Μουσική – Χορός – Ζωγραφική – Γλυπτική – Αρχιτεκτονική – Κινηματογράφος.

Πάνος Πετρίτης, Αλφαβητάριο αισθητικής για μεγάλους, Εισαγωγή στις βασικές αρχές της αισθητικής και της τέχνης, εκδ. Σύγχρονη εποχή, 1992 (διασκευή)

εικόνα

Eρώτηση κατανόησης

  • Ποιο ή ποια εκφραστικά μέσα χρησιμοποιεί καθεμιά από τις τέχνες που αναφέρονται στο κείμενο;
Εικόνα

Εικόνα Kείμενο 3 [Tέχνες και τεχνάσματα]

Ο νους όμως για να υλοποιήσει τη σκέψη του και τις ιδέες του αναγκάζεται να μεταχειρίζεται τεχνάσματα ώστε να υπερπηδήσει τα εμπόδια της ύλης, να της δώσει μορφή και να εκφραστεί. Με τέχνασμα ο τροχός υπερνικά την τριβή, με τέχνασμα ο στρατηγικός ελιγμός υπερνικά την αντίσταση του εχθρού, με τέχνασμα μιμητικό παριστάνει η ζωγραφική τα φαινόμενα, η γλυπτική ανδριάντες. Με τέχνασμα έκλεψε ο Προμηθέας τη φωτιά από τους θεούς για να σώσει τους ανθρώπους.

Η τέχνη λοιπόν του ανθρώπου, όσο και αν αποβλέπει στο απόλυτο, αναπτύσσεται στο πεδίο του δυνατού. Γι' αυτό το έργο της δεν είναι μόνον προϊόν της φαντασίας αλλά και της τεχνικής εμπειρίας. Ο Παρθενών συντίθεται ως ναός της θεάς αλλά, για να ανεγερθεί και να κατανικήσει τη βαρύτητα, χρειάζεται τεχνάσματα στατικά και οπτικά. Αφότου όμως το πέτυχε, εκφράζει αξίες και θέλγει τους ανθρώπους. Ίδια και η ποίηση, για να εκφράσει το άφατο, χρειάζεται τεχνάσματα, μύθους, εικόνες, ποιητικές μεταφορές, μέτρα και ρυθμούς που θα αποτινάξουν τη λήθη και τη νοητική δυσκαμψία των λέξεων έτσι ώστε να τις καταστήσουν ορχούμενες, ζωντανές φωνές συμβολικές. Ο καλλιτέχνης δεν μπορεί να κάμει τίποτε περισσότερο, διότι δεν είναι ο δημιουργός του κόσμου. Είναι δημιουργός «κόσμων εν κόσμω», αλλά αυτό είναι χάρισμα μεγάλο και θαυμαστό.

Π. Α. Μιχελής, Αισθητικά θεωρήματα, τόμ. Ι, Ίδρυμα Παναγιώτη και Έφης Μιχελή, 1989

Κωστής Παλαμάς, «Ύμνος στον Παρθενώνα» [πηγή: κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου]

Eρωτήσεις κατανόησης

  1. Ποιες είναι –σύμφωνα με το συγγραφέα– οι δύο προϋποθέσεις για τη δημιουργία ενός έργου τέχνης;
  2. Ποιο ρόλο παίζουν τα τεχνάσματα στην τέχνη; Μπορείτε να αναγνωρίσετε τεχνάσματα πίσω από τις εντυπωσιακές σκηνές ταινιών που έχετε δει στον κινηματογράφο ή στην τηλεόραση; Ποιο αισθητικό αποτέλεσμα έχουν και ποια συναισθήματα γεννούν σε σας ως θεατές;

Kώστας Mητρόπουλος, «Άγρια μωρά», εφημ. TA NEA Kείμενο 4 [Συζητώντας για… την τέχνη]

Εικόνα

Kώστας Mητρόπουλος, «Άγρια μωρά», εφημ. TA NEA, 2004

Eρωτήσεις κατανόησης

  1. Tι είναι ένας χορηγός; Αναζητήστε τις σημασίες των λέξεων χορηγός και σπόνσορας και συζητήστε το ρόλο που μπορούν να παίξουν τα πρόσωπα αυτά στην υπόθεση της τέχνης.

    Οι λειτουργίες [πηγή: Αρχαία Ιστορία Α΄ Γυμνασίου] Λειτουργίες [πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού] Πολιτιστική χορηγία [πηγή: Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού]

  2. Tα λόγια του πιτσιρίκου στο σκίτσο φανερώνουν μια παρανόηση. Ποια είναι αυτή;